Συμπληρώνοντας ακριβώς ογδόντα χρόνια από την 1η Οκτωβρίου 1946, όταν ανακοινώθηκε η ετυμηγορία της ιστορικής δίκης των ηγετικών στελεχών του ναζισμού, το νέο βιβλίο του δημοσιογράφου Σταύρου Τζίμα με τίτλο «Η Κληρονομιά της Νυρεμβέργης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο», επαναφέρει στο προσκήνιο τα διδάγματα της διαδικασίας που άλλαξε τη σύγχρονη διεθνή έννομη τάξη.
Με αφετηρία μια εκτενή δημοσιογραφική έρευνα που πρωτοπαρουσιάστηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή», ο συγγραφέας επέστρεψε στην πόλη όπου πέρασε μέρος των εφηβικών του χρόνων ως παιδί μετανάστη, επιχειρώντας να καταγράψει όχι μια ακαδημαϊκή ιστορική μελέτη αλλά ένα ζωντανό δημοσιογραφικό οδοιπορικό για τον απόηχο της δίκης και τη διαχείριση της ιστορικής μνήμης στη σύγχρονη Γερμανία.
Το έργο διαρθρώνεται σε είκοσι τέσσερα κεφάλαια πλαισιωμένα από πρόλογο του Ευάγγελου Βενιζέλου και εισαγωγικά κείμενα των πανεπιστημιακών Στράτου Δορδανά, Αντώνη Κλάψη και Μανώλη Κούμα, αναπτύσσοντας τρεις κεντρικούς άξονες γύρω από το χρονικό της διαδικασίας στην Αίθουσα 600, τη σχέση της ίδιας της πόλης με το βαρύ παρελθόν της ως επίκεντρο των εθνικοσοσιαλιστικών τελετών, καθώς και τις σημερινές προκλήσεις απέναντι στην άνοδο της ακροδεξιάς και τον επαναπροσδιορισμό της ιστορικής συνείδησης.
Ιδιαίτερο βάρος για το ελληνικό κοινό φέρει η αναφορά στην εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης μέσα από την ανατριχιαστική κατάθεση του μάρτυρα κατηγορίας Ντίτερ Βισλίτσενι τον Ιανουάριο του 1946 για τους μαζικούς εκτοπισμούς 54.000 ανθρώπων στο Άουσβιτς και τη λεηλασία των περιουσιών τους, οι σπάνιες μαρτυρίες προσώπων όπως η Ελληνίδα διερμηνέας Αλεξάνδρα Ανδρούσσου που έζησε τις ανακρίσεις του Γκέρινγκ, καθώς και η μεταπολεμική διαδρομή ενός αντιτύπου του «Ο Αγών μου» που εγκαταλείφθηκε στη Θεσσαλονίκη το φθινόπωρο του 1944.
Παράλληλα, το βιβλίο αναλύει τόσο τη συζήτηση περί «δικαιοσύνης των νικητών» όσο και τη θεμελίωση αρχών όπως τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και η ατομική ποινική ευθύνη ανεξαρτήτως άνωθεν εντολών.
Σχόλιο Σύνταξης
Η επιστροφή στη μνήμη της Νυρεμβέργης οκτώ δεκαετίες μετά τη δικαστική καταδίκη του ναζισμού αποκτά εξαιρετικά επίκαιρη σημασία σε μια ευρωπαϊκή συγκυρία όπου ο ιστορικός αναθεωρητισμός, η άνοδος της ακροδεξιάς και η αμφισβήτηση των δημοκρατικών κεκτημένων επανέρχονται απειλητικά στη δημόσια σφαίρα. Το βιβλίο του Σταύρου Τζίμα υπενθυμίζει ότι η δικαιοσύνη και η διατήρηση της συλλογικής μνήμης δεν αποτελούν μουσειακά εκθέματα, αλλά καθημερινά αναχώματα απέναντι στη λήθη και στη διολίσθηση των κοινωνιών σε επικίνδυνες ατραπούς ολοκληρωτισμού.
Για τη Βόρεια Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας και της Θράκης, το αποτύπωμα των ναζιστικών θηριωδιών παραμένει ανεξίτηλο και ζωντανό. Από τον αφανισμό της ιστορικής εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης μέχρι τα μαρτυρικά χωριά και τις εκτοπίσεις των εβραϊκών πληθυσμών στην Κομοτηνή, την Ξάνθη, την Αλεξανδρούπολη και το Διδυμότειχο κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η περιοχή μας πλήρωσε βαρύτατο φόρο αίματος στο ναζιστικό και φασιστικό έγκλημα. Η ανάδειξη τέτοιων ερευνών αποτελεί επιτακτικό χρέος για τον ακριτικό Τύπο, όχι μόνο ως φόρος τιμής στα θύματα της μαύρης περιόδου, αλλά ως διαρκής εγρήγορση για την υπεράσπιση των αρχών του κράτους δικαίου, της ισονομίας και της δημοκρατίας απέναντι σε κάθε σύγχρονη απόπειρα εκφασισμού και ιστορικής παραχάραξης.
