Η ελευθερία του Τύπου βρίσκεται υπό διαρκή νομική πίεση, με τις παραβιάσεις να αυξάνονται σε κράτη της Ευρώπης και σε όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, οι νομικές προκλήσεις αποτελούν πλέον το ένα τέταρτο του συνόλου των παραβιάσεων, με δύο βασικά όπλα να στρέφονται εναντίον των δημοσιογράφων: οι νόμοι περί «ξένων πρακτόρων» και οι στρατηγικές αγωγές φίμωσης (SLAPP).
Ο Στιγματισμός των «Ξένων Πρακτόρων»
Η νομοθεσία περί «ξένων πρακτόρων», η οποία πρωτοεμφανίστηκε στη Ρωσία το 2012 και επεκτάθηκε σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Γεωργία, αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο καταστολής. Ουσιαστικά, δημοσιογράφοι ή μέσα ενημέρωσης που λαμβάνουν εξωτερική χρηματοδότηση ή συνδέονται με ξένο περιεχόμενο, χαρακτηρίζονται ως «ξένοι πράκτορες».
Αυτός ο «στιγματισμός», όπως τον χαρακτήρισε η Φλουτούρα Κουζάρι (European Centre for Press and Media Freedom – ECPMF), συνοδεύεται από απαγόρευση κάλυψης πολιτικών θεμάτων, αποκλεισμό ιστοσελίδων, βαριά πρόστιμα, ακόμη και φυλάκιση. Όπως αναφέρουν οι δημοσιογράφοι που έχουν βιώσει τον χαρακτηρισμό, η ζωή τους αλλάζει ριζικά, με πηγές να απομακρύνονται και τη συνέχιση της εργασίας να γίνεται σχεδόν αδύνατη εντός συνόρων.
Οι Αγωγές SLAPP: Μια Στρατηγική Εκφοβισμού
Οι δικαστικές αγωγές SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) έχουν αναδειχθεί σε μία από τις συχνότερες μεθόδους φίμωσης στην Ευρώπη μετά το 2015. Οι αγωγές αυτές, σύμφωνα με την κ. Κουζάρι, κατατίθενται από ισχυρές προσωπικότητες (πολιτικούς, επιχειρηματίες) με σκοπό τον εκφοβισμό των δημοσιογράφων και τη δημιουργία σύγχυσης γύρω από την ορθότητα του ρεπορτάζ.
Η Γκίλιαν Φίλιπς, ανεξάρτητη νομική συντάκτρια, τόνισε ότι οι SLAPP, ανεξάρτητα από την τελική τους έκβαση, απορροφούν χρόνο και χρήματα των εναγόμενων, ζητώντας συχνά τεράστια χρηματικά ποσά. Αυτή η διαδικασία έχει μια ευρύτερη αποτρεπτική επίδραση, κάνοντας και άλλους να διστάζουν να μιλήσουν για ευαίσθητα θέματα. Η περίπτωση της αγωγής του Ντόναλντ Τραμπ κατά του BBC, παρά την αναγνώριση λάθους από το δίκτυο, κατατάχθηκε ως μια κλασική υπόθεση SLAPP, καθώς πρόκειται για επίθεση υψηλά ιστάμενης πολιτικής προσωπικότητας.
Πώς μπορούν οι Δημοσιογράφοι να Προστατευθούν
Οι νομικοί σύμβουλοι συμφωνούν ότι η άμυνα των δημοσιογράφων βασίζεται σε τρεις άξονες:
-
Τεκμηρίωση και Έλεγχος Γεγονότων: «Ελέγξτε τα γεγονότα. Ελέγξτε τα γεγονότα. Ελέγξτε τα γεγονότα», είναι η άμεση απάντηση της κ. Κουζάρι. Η ύπαρξη εγγράφων, πηγών και αποδείξεων είναι απαραίτητη για την υπεράσπιση της αλήθειας του ρεπορτάζ.
-
Νομική Ενημέρωση και Συμβουλή: Η γνώση των νομικών αμυνών της χώρας και η έγκαιρη συζήτηση με δικηγόρους πριν από τη δημοσίευση είναι κρίσιμη. «Η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δημοσιογράφο και δικηγόρο είναι κάτι ιδιαίτερο», σημείωσε η κ. Κουζάρι.
-
Υποστήριξη και Δικτύωση: Δεδομένου ότι τα SLAPP απομονώνουν τα άτομα, η υποστήριξη από δίκτυα όπως το Coalition Against SLAPPs in Europe (CASE) και το European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF) είναι ζωτικής σημασίας για την παροχή νομικής βοήθειας και την ψυχολογική στήριξη.
