Η πρώτη ιστορική αναφορά στους προγόνους των σημερινών Κούρδων συναντάται στο έργο του Ξενοφώντα «Κύρου Ανάβασις». Εκεί περιγράφεται η επιστροφή των Ελλήνων μισθοφόρων μετά τη μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.), στο πλευρό του Κύρου εναντίον του αδελφού του Αρταξέρξη.
Στην πορεία αυτή, το ελληνικό στράτευμα ήρθε αντιμέτωπο με τους Καρδούχους, μια ορεινή και πολεμική φυλή που κατοικούσε στα Καρδούχια όρη, πάνω από τον ποταμό Τίγρη, στα όρια της Αρμενίας. Χρειάστηκαν επτά ημέρες σκληρών συγκρούσεων για να διασχίσουν την περιοχή, καθώς οι Καρδούχοι παρενοχλούσαν τους Έλληνες με συνεχή χτυπήματα ανταρτοπόλεμου.
Η μαρτυρία αυτή επιβεβαιώνει ότι οι Καρδούχοι –πρόγονοι των σημερινών Κούρδων– αποτελούσαν έναν αρχαίο λαό εγκατεστημένο στα ορεινά της Μεσοποταμίας, από τον Ταύρο έως τα όρη Ζάγκρος, στα σύνορα με το σημερινό Ιράν.
Σήμερα, παρά την έλλειψη επίσημης απογραφής, οι Κούρδοι υπολογίζονται σε περίπου 20 εκατομμύρια ανθρώπους, διασκορπισμένους σε τέσσερα κράτη: Τουρκία, Ιράκ, Ιράν και Συρία, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση να βρίσκεται στην Τουρκία.
Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο κουρδικό αδιέξοδο
Η Μικρά Ασία υπήρξε διαχρονικά πέρασμα κατακτητών, όλοι σχεδόν αφήνοντας το αποτύπωμά τους στις κουρδικές περιοχές. Οι Κούρδοι ασπάστηκαν το Ισλάμ, υποτάχθηκαν στους Σελτζούκους και αργότερα στους Οθωμανούς. Καθοριστικό σημείο υπήρξε η εκστρατεία του Σουλτάνου Σελήμ Α΄ προς το Ιράν, όταν οι Κούρδοι φύλαρχοι υπέγραψαν τη Συμφωνία της Αμάσειας (1514).
Η συμφωνία προέβλεπε περιορισμένη αυτονομία με αντάλλαγμα στρατιωτική υποστήριξη προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ωστόσο, η διαχρονική φυλετική διάσπαση των Κούρδων και η έλλειψη ενιαίας πολιτικής βούλησης υπονόμευσαν κάθε προοπτική συλλογικής δράσης – ένα πρόβλημα που τους ακολουθεί έως σήμερα.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ορισμένες κουρδικές φυλές συνεργάστηκαν με τους Βρετανούς, διευκολύνοντας τον έλεγχο των πετρελαϊκών κοιτασμάτων του Κιρκούκ και της Μοσούλης. Η Συνθήκη των Σεβρών (1920) τους παρείχε, για πρώτη φορά, καθεστώς αυτονομίας σε περιοχή με κέντρο το Ντιγιαρμπακίρ.
Όμως, η Συνθήκη της Λωζάνης (1923) ανέτρεψε πλήρως αυτές τις προβλέψεις. Οι Κούρδοι, έχοντας στηρίξει τον Κεμάλ στον πόλεμο κατά της Ελλάδας, βρέθηκαν εκτός κάθε διεθνούς ρύθμισης. Οι υποσχέσεις αυτονομίας δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Από τότε έως σήμερα, 32 εξεγέρσεις καταπνίγηκαν βίαια από το τουρκικό κράτος.
Το PKK και ο ένοπλος αγώνας
Το 1984 ξέσπασε η σημαντικότερη κουρδική εξέγερση στη Νοτιοανατολική Τουρκία με τη δημιουργία του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), υπό τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Με μαρξιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο και έμμεση στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης μέσω του καθεστώτος Άσαντ, το PKK επεδίωξε την αυτονομία.
Με την πάροδο του χρόνου, ο ένοπλος αγώνας έχασε λαϊκή στήριξη. Μέρος των Κούρδων συνεργάστηκε με το τουρκικό κράτος, ενώ η εμπλοκή του PKK σε τρομοκρατικές ενέργειες και παράνομες δραστηριότητες οδήγησε στην ένταξή του στη λίστα τρομοκρατικών οργανώσεων της διεθνούς κοινότητας.
Συρία, Ισλαμικό Κράτος και γεωπολιτικές ανατροπές
Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία (2011) έδωσε στους Κούρδους νέα ευκαιρία. Η αντίστασή τους στο Κομπάνι το 2014 απέναντι στο Ισλαμικό Κράτος αποτέλεσε σημείο καμπής. Με αμερικανική πρωτοβουλία δημιουργήθηκαν οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) και η αυτόνομη κουρδική οντότητα στη Βορειοανατολική Συρία.
Ωστόσο, η ήττα του Ισλαμικού Κράτους άλλαξε τα δεδομένα. Η Τουρκία προχώρησε σε διαδοχικές εισβολές στη Συρία, εκδίωξε κουρδικούς πληθυσμούς και εγκατέστησε δικές της διοικητικές δομές. Παράλληλα, η μεταβολή των αμερικανικών και ισραηλινών προτεραιοτήτων οδήγησε σταδιακά στην εγκατάλειψη των Κούρδων συμμάχων.
Το τέλος της αυταπάτης
Η διάλυση της αυτόνομης κουρδικής οντότητας στη Συρία και η σταδιακή ενσωμάτωση των SDF στον νέο συριακό στρατό σηματοδότησαν το τέλος μιας ακόμη κουρδικής προσδοκίας. Οι Κούρδοι βρέθηκαν ξανά εκτεθειμένοι, χωρίς διεθνή στήριξη, την ώρα που η Άγκυρα ενίσχυε τη γεωπολιτική της θέση.
Συμπεράσματα
Η ιστορία των Κούρδων επιβεβαιώνει ότι στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχουν μόνιμοι σύμμαχοι ή εχθροί, αλλά μόνο συμφέροντα που μεταβάλλονται. Η απουσία εθνικής ομοψυχίας υπήρξε καθοριστικός παράγοντας της διαχρονικής τους αδυναμίας.
Το δίδαγμα αφορά άμεσα και τον ελληνισμό. Η σύνεση, η στρατηγική ψυχραιμία και η εθνική συνοχή αποτελούν προϋποθέσεις επιβίωσης σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών ανατροπών.
Μυτιλήνη, 21 Ιανουαρίου 2025
Στρατής Χαραλάμπους
Αντγος (ΠΒ) ε.α. – Μέλος Ε.Λ.Μ.
