Ε. Συμεωνίδου-Καστανίδου: «Η διακοπή κύησης είναι θεμελιώδες δικαίωμα της γυναίκας στην ιδιωτική ζωή»
Είναι η διακοπή της κύησης αξιόποινη πράξη ή θεμελιώδες ατομικό δικαίωμα; Πού σταματά η ελευθερία της γυναίκας και πού ξεκινά η ποινική ευθύνη του γιατρού; Με αφορμή το διεθνές συνέδριο για τα 10 χρόνια του Εργαστηρίου Μελέτης Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής του ΑΠΘ, η ομότιμη καθηγήτρια Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου ξεκαθαρίζει το τοπίο γύρω από ένα από τα πιο ευαίσθητα νομικά και ηθικά ζητήματα της εποχής μας.
Το νομικό καθεστώς στην Ελλάδα: Πότε είναι νόμιμη η άμβλωση;
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, η διακοπή της κύησης στην Ελλάδα δεν συνιστά αξιόποινη πράξη για τη γυναίκα, καθώς θεωρείται πράξη αυτοπροσβολής. Αντιθέτως, αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα η πρόσβαση σε νόμιμη και δωρεάν διαδικασία.
Ωστόσο, ο νόμος θέτει συγκεκριμένα όρια:
-
Έως τη 12η εβδομάδα: Επιτρέπεται ελεύθερα και δωρεάν, χωρίς καμία άλλη προϋπόθεση, εφόσον γίνεται σε νοσοκομείο από ειδικό γιατρό.
-
Μετά τη 12η εβδομάδα: Η πράξη γίνεται αξιόποινη (πλημμέλημα) για τον γιατρό, εκτός αν συντρέχουν ιατρικοί λόγοι.
-
Έως την 40ή εβδομάδα: Μετά την αλλαγή του 2019, η διακοπή επιτρέπεται μέχρι το τέλος της κύησης εφόσον αποδειχθούν σοβαρά προβλήματα υγείας του εμβρύου (ευγονική ένδειξη), εναρμονίζοντας την Ελλάδα με το φιλελεύθερο δίκαιο της Αυστρίας.
Το δικαίωμα άρνησης των γιατρών
Ένα συχνό ζήτημα στα δημόσια νοσοκομεία είναι η άρνηση γιατρών να εκτελέσουν την επέμβαση για λόγους συνείδησης. Η κ. Συμεωνίδου-Καστανίδου διευκρινίζει ότι ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας προστατεύει αυτό το δικαίωμα του γιατρού, υπό μία βασική προϋπόθεση:
«Πρέπει να υπάρχει κάποιος άλλος συνάδελφος που να αναλάβει την επέμβαση, ώστε να μην εμποδίζεται η άσκηση του δικαιώματος της γυναίκας».
Ευρωπαϊκή Νομολογία vs ΗΠΑ
Ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφεται μια οπισθοδρόμηση μετά την ανατροπή της ιστορικής απόφασης Roe v. Wade, η Ευρώπη ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει κρίνει ότι η πλήρης απαγόρευση της άμβλωσης παραβιάζει το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή). Για το λόγο αυτό, χώρες όπως η Πολωνία έχουν υποστεί καταδίκες, καθώς τα κράτη-μέλη οφείλουν να εγγυώνται την πρόσβαση των γυναικών σε ασφαλείς και νόμιμες διαδικασίες.
Νέα σύνορα: Βιοηθική και Τεχνολογία
Η εξέλιξη της επιστήμης φέρνει νέα ερωτήματα που το δίκαιο καλείται να απαντήσει:
-
Εξωσωματική & Γενετικό Υλικό: Τα γονιμοποιημένα ωάρια θεωρούνται «νομικά αντικείμενα» και οι σύζυγοι συναποφασίζουν για την τύχη τους (χρήση, δωρεά στην έρευνα ή καταστροφή).
-
Μεταθανάτια Γονιμοποίηση: Η ελληνική νομοθεσία την επιτρέπει υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα του επιζώντος συντρόφου στη χρήση του υλικού.
