«Στο Χιλιοστό»: Η ανατομία μιας δεκαετούς λαίλαπας και το παρασκήνιο του Grexit – Από το bailout των ξένων τραπεζών στη δραματική νύχτα που 15 από τους 18 ηγέτες ζητούσαν τη ρήξη
Καθηλωτικές αποκαλύψεις, κυνικές ομολογίες και άγνωστα ντοκουμέντα από το δραματικό παρασκήνιο της ελληνικής οικονομικής κρίσης φέρνει στο φως η σειρά ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» των δημοσιογράφων Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού, η οποία προβάλλεται από την τηλεόραση του ΣΚΑΪ.
Βασισμένη στο best seller βιβλίο τους «Η Τελευταία Μπλόφα», η έρευνα ανοίγει τις κλειστές πόρτες της εξουσίας σε Αθήνα, Βρυξέλλες, Βερολίνο και Ουάσιγκτον. Μέσα από τις μαρτυρίες των ίδιων των πρωταγωνιστών, αποδομούνται οι ιδεολογικοί μύθοι και ξετυλίγεται το νήμα ενός σκληρού γεωπολιτικού και οικονομικού θρίλερ, αποτυπώνοντας το τεράστιο χάσμα αντίληψης ανάμεσα στην τότε ελληνική κυβέρνηση και τους Ευρωπαίους εταίρους, σε μια πορεία όπου η μοίρα της Ελλάδας κρίθηκε κυριολεκτικά στο χιλιοστό.
1. Το «Προπατορικό Αμάρτημα» και το Bailout των ξένων τραπεζών (2010)
Η ρίζα του κακού εντοπίζεται στο 2009, με την αποκάλυψη του πραγματικού μεγέθους του ελλείμματος. Αυτό το «προπατορικό αμάρτημα» των ελληνικών στατιστικών στοιχείων κατέστρεψε την εθνική αξιοπιστία. Όπως αποκάλυψε ο πρώην Πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, το κλίμα απαξίωσης στο Eurogroup ήταν τέτοιο, που Υπουργός Οικονομικών χώρας-μέλους πρότεινε επίσημα να πουληθεί η Ακρόπολη, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του ίδιου του Γιούνκερ που της ζήτησε «να σκάσει».
Σε αυτό το περιβάλλον, ο πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος-Καν, και ο τότε επικεφαλής του ευρωπαϊκού γραφείου του Ταμείου, Τζέφρι Φρανκς, παραδέχθηκαν ανοιχτά ότι το ΔΝΤ γνώριζε εξαρχής πως το ελληνικό χρέος το 2010 δεν ήταν βιώσιμο. Παρ’ όλα αυτά, επιβλήθηκε εξοντωτική λιτότητα —υπό την καθοδήγηση του Πολ Τόμσεν που ταυτίστηκε με τη σκληρή γραμμή— προκειμένου να διασωθούν οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες που διακρατούσαν ελληνικά ομόλογα. Ο δημοσιογράφος των Financial Times, Πίτερ Σπίγκελ, υπογράμμισε χαρακτηριστικά ότι «τέθηκαν οι γερμανικές τράπεζες πάνω από τον ελληνικό λαό», με τον Στρος-Καν να απαντά πως «έπρεπε να σωθούν οι τράπεζες για να σωθεί ο κόσμος».
2. Ιανουάριος 2015: Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ και ο «τρόμος» των άδειων ταμείων
Η εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015, με τη ρητορική της «σκισμένης σύμβασης», προσέκρουσε ακαριαία στην ωμή πραγματικότητα. Σήμερα, κορυφαία στελέχη εκείνης της κυβέρνησης προχωρούν σε κυνικές παραδοχές. Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης χαρακτηρίζει το σύνθημα για κατάργηση των μνημονίων «με έναν νόμο και ένα άρθρο» ως «δημαγωγικό, λαϊκίστικο και φτηνό», σημειώνοντας για το πρόγραμμα της ΔΕΘ: «σκεφτήκαμε ότι αερολογεί [ο Τσίπρας], αλλά στο χειροκρότημα είμαστε πρώτοι». Παράλληλα, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος αναγνωρίζει ως στρατηγικό λάθος την απόφαση του κόμματος να προκαλέσει πρόωρες εκλογές στα τέλη του 2014 μέσω της προεδρικής εκλογής.
Με την ανάληψη των καθηκόντων της, η νέα κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με τη στάση πληρωμών. Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, τα διαθέσιμα του Δημοσίου ανέρχονταν σε μόλις 1,6 δισ. ευρώ, ποσό που δεν επαρκούσε για τις τρέχουσες υποχρεώσεις. «Ήταν τρόμος», εξομολογείται η τότε Γενική Διευθύντρια Προϋπολογισμού, Σταυρούλα Μηλιάκου, περιγράφοντας τη στιγμή που η αδυναμία καταβολής μισθών και συντάξεων μετατράπηκε σε άμεση απειλή.
3. Η στρατηγική της σύγκρουσης και το «άδειασμα» Βαρουφάκη
Η είσοδος του Γιάνη Βαρουφάκη στο Υπουργείο Οικονομικών δυναμίτισε τις διαπραγματεύσεις. Η πρώτη του συνάντηση με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε κατέληξε στο ιστορικό «συμφώνησαν ότι διαφωνούν», ενώ ο τότε πρόεδρος του Euro Working Group, Τόμας Βίζερ, σχολιάζει καυστικά ότι ο κ. Βαρουφάκης ήταν «λιγότερο γνωστός στον κόσμο της οικονομετρίας απ’ όσο μας έκανε να πιστεύουμε».
Λόγω της πολιτικής απόφασης να μην εμφανίζεται η «Τρόικα» στα ελληνικά υπουργεία, οι διαπραγματεύσεις στο ξενοδοχείο Hilton της Αθήνας μετατράπηκαν σε μια χαοτική διαδικασία, χωρίς δομή και σαφή στρατηγική. Η κορύφωση του δράματος ήρθε στην επεισοδιακή κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γερούν Ντάισελμπλουμ στην Αθήνα, όταν ο Βαρουφάκης δήλωσε ότι δεν αναγνωρίζει τη «σαθρά δομημένη επιτροπή» των δανειστών.
Όπως αποκαλύπτει ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, αμέσως μετά το επεισόδιο επικοινώνησε με τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος εμφανίστηκε σοκαρισμένος ρωτώντας: «Είπε τέτοιο πράγμα; Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα;». Ο κ. Στουρνάρας του έδωσε τον προσωπικό αριθμό του προέδρου της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι. Ο Αλέξης Τσίπρας τηλεφώνησε άμεσα στον Ντράγκι, διαβεβαιώνοντάς τον ότι οι δηλώσεις του Υπουργού του δεν ίσχυαν, «αδειάζοντάς» τον πλήρως πίσω από τις κλειστές πόρτες.
4. Το «Όχι» στους εφοπλιστές και η «προσγείωση» από τον Γιούνκερ
Μία από τις πιο αποκαλυπτικές πτυχές του ντοκιμαντέρ αφορά τη στάση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στο μεγάλο κεφάλαιο. Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και ο διευθυντής του γραφείου του, Μάρτιν Σέλμαϊρ, περιέγραψαν τις κρίσιμες συναντήσεις του 2015, όπου οι πιστωτές είχαν δεχθεί να κάνουν υποχωρήσεις για να γεφυρωθεί ένα μικρό δημοσιονομικό κενό 380 εκατομμυρίων ευρώ.
Ο Γιούνκερ πρότεινε ευθέως στον Αλέξη Τσίπρα να καλύψει το ποσό αυτό φορολογώντας τους Έλληνες εφοπλιστές, ώστε να προστατευθούν πλήρως οι συντάξεις. Προς έκπληξη των Ευρωπαίων, ο Έλληνας Πρωθυπουργός το αρνήθηκε κατηγορηματικά. «Είχα διαβάσει στις εφημερίδες πως είναι κομμουνιστής κι εγώ είμαι χριστιανοδημοκράτης. Έτσι ξαφνιάστηκα όταν του ζητούσα να φορολογήσει τους εφοπλιστές, το πλουσιότερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, και εκείνος αρνήθηκε. Του είπα “εσύ είσαι αριστερός και εγώ δεξιός. Καλώς”», ανέφερε ο κ. Γιούνκερ. Παράλληλα, ο πρώην Πρόεδρος της Κομισιόν αποκάλυψε ότι είχε «προσγειώσει» τον κ. Τσίπρα όταν εκείνος επικαλέστηκε το 36% της εκλογικής του νίκης για να απαιτήσει υποχωρήσεις, απαντώντας του: «Αν εγώ είχα προεκλογικά το δικό σου πρόγραμμα, θα με ψήφιζε το 80%. Οπότε, βάσει αυτού, το 36% είναι χαμηλό ποσοστό».
5. Το Διεθνές Παρασκήνιο: Η εμπλοκή των ΗΠΑ και το «όχι» του Πούτιν
Η ελληνική κρίση είχε πλέον μετατραπεί σε γεωπολιτικό ζήτημα. Το ντοκιμαντέρ φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, με τον τότε Υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Τζακ Λιου, και την ομάδα του να ασκούν ασφυκτική πίεση προς το Βερολίνο και τους θεσμούς για την εξεύρεση λύσης, φοβούμενοι ότι ένα Grexit θα προκαλούσε ένα ανεξέλεγκτο γεωπολιτικό ρήγμα στην Ευρώπη.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα αναζητούσε εναλλακτικές συμμαχίες στη Μόσχα, καλλιεργώντας προσδοκίες για οικονομική και στρατηγική στήριξη από το Κρεμλίνο. Ωστόσο, η προσδοκία αυτή αποδείχθηκε ουτοπική. Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ αποκάλυψε το παρασκήνιο, αναφέροντας τα τηλεφωνήματα που αντάλλαξε εκείνες τις ημέρες με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι η Ρωσία δεν είχε πρόθεση να παρέμβει οικονομικά, αφήνοντας την Ελλάδα χωρίς διεθνές στήριγμα.
6. Το Απόλυτο Σοκ του Δημοψηφίσματος και το Χάσμα των 380 Εκατομμυρίων
Η ανακοίνωση του δημοψηφίσματος το καλοκαίρι του 2015 από τον Αλέξη Τσίπρα προκάλεσε πλήρη αιφνιδιασμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς έγινε μόλις τέσσερις ημέρες πριν από τη λήξη του επίσημου προγράμματος στήριξης. Το παράδοξο της υπόθεσης ήταν ότι, σε τεχνικό επίπεδο, οι δύο πλευρές βρίσκονταν μια ανάσα πριν από τη συμφωνία, καθώς η οικονομική διαφορά που χώριζε την Ελλάδα από τους δανειστές το προηγούμενο βράδυ είχε περιοριστεί στα 380 εκατομμύρια ευρώ. Μάλιστα, η ελληνική διαπραγματευτική ομάδα συνέχιζε τις επαφές της στις Βρυξέλλες, αγνοώντας πλήρως την επικείμενη πολιτική κίνηση της Αθήνας.
Όταν ο Έλληνας Πρωθυπουργός επικοινώνησε τηλεφωνικά με την Άνγκελα Μέρκελ και τον Φρανσουά Ολάντ, ελάχιστες ώρες πριν από το επίσημο διάγγελμα, δηλώνοντας μάλιστα ότι θα στηρίξει ανοιχτά το «Όχι», το κλίμα στις Βρυξέλλες μετατράπηκε σε σκηνικό απόλυτου σοκ. Για τους Ευρωπαίους, το ερώτημα δεν αφορούσε πλέον μια ανύπαρκτη και μη συμφωνημένη πρόταση, αλλά μεταφραζόταν σε ένα καθαρό δίλημμα: «μέσα ή έξω από το ευρώ».
7. Η Σκληρή Πραγματικότητα: 15 στους 18 Ήταν Έτοιμοι για Grexit
Η μεγαλύτερη αποκάλυψη της έρευνας αφορά τη δυναμική που είχε διαμορφωθεί στο εσωτερικό της Ευρωζώνης αμέσως μετά τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Παρά την εγχώρια αίσθηση ότι η μετέπειτα πολιτική στροφή της Αθήνας εξασφάλιζε αυτόματα μια ομαλή παραμονή στο κοινό νόμισμα, η πραγματικότητα στη Σύνοδο Κορυφής ήταν δραματικά διαφορετική.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, λίγο πριν ξεκινήσει η μαραθώνια συνεδρίαση των 17 ωρών, η πλειοψηφία των ηγετών είχε ήδη πάρει την απόφασή της. Από τα 18 κράτη-μέλη της Ευρωζώνης (εξαιρουμένης της Ελλάδας), οι 15 ηγέτες μπήκαν στη σύνοδο όντας απολύτως έτοιμοι να αποδεχτούν ή και να επιδιώξουν το Grexit.
Η καθοριστική αυτή αλλαγή στάσης οφειλόταν στο γεγονός ότι το κόστος της ρήξης το 2015 ήταν εντελώς διαφορετικό έναντι του 2012. Αν στο αποκορύφωμα της κρίσης μια ελληνική αποχώρηση θα προκαλούσε ντόμινο κατάρρευσης στην Ευρώπη (με το συστημικό ρίσκο να αγγίζει το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ), το 2015 το σκηνικό είχε αλλάξει. Οι υπόλοιπες χώρες είχαν εξέλθει από τα μνημόνια, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) ήταν πλήρως λειτουργικός και το συστημικό ρίσκο για το ευρώ είχε ελαχιστοποιηθεί. Οι Ευρωπαίοι ήταν πλέον «έτοιμοι» και το κόστος μιας ελληνικής χρεοκοπίας θα επηρέαζε πρωτίστως την ίδια την Ελλάδα.
8. Το απόρρητο «Albanian Contingency Plan» για τα «τρυπημένα ευρώ»
Καθώς η εμπιστοσύνη κατέρρεε, οι δανειστές έβγαλαν από τα συρτάρια το εφιαλτικό «Plan B» για την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Ο Τόμας Βίζερ παρουσίασε στην κάμερα το αρχείο του σχεδίου, το οποίο αριθμούσε 139 σελίδες και έφερε την παραπλανητική κωδική ονομασία «Albanian Contingency Analysis and Plan» (εμπνευσμένο από την ταινία Wag the Dog για λόγους καμουφλάζ).
Όπως αποκάλυψε ο επικεφαλής του σχεδίου το 2015, Μάρτιν Βερβέι, το σενάριο αυτό είχε μελετηθεί μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και προέβλεπε:
-
Άμεση επιβολή capital controls και βίαιη μετατροπή των καταθέσεων σε νέο εθνικό νόμισμα, με ακαριαία υποτίμηση κατά 60% έως 80%.
-
Εκτίναξη του ελληνικού χρέους στο 500% – 600% του ΑΕΠ, καθιστώντας το πλήρως μη βιώσιμο.
-
Κατάρρευση αποταμιεύσεων, αδυναμία καταβολής συντάξεων και πλήρη αδυναμία εισαγωγής καυσίμων, φαρμάκων και στρατιωτικού εξοπλισμού, γεγονός που θα ενεργοποιούσε σχέδιο άμεσης ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ελλάδα.
-
Επιστράτευση ξένων στρατιωτικών αεροπλάνων για τον απεγκλωβισμό τουριστών από τη χώρα.
Η πιο σοκαριστική λεπτομέρεια αφορούσε το μεσοδιάστημα των 8-9 μηνών που απαιτούνταν για την εκτύπωση του νέου εθνικού νομίσματος. Για το διάστημα αυτό, εξετάστηκε σοβαρά η προσωρινή χρήση των υπαρχόντων χαρτονομισμάτων ευρώ, τα οποία θα σφραγίζονταν ή θα τρυπιούνταν (διάτρηση), ώστε να ακυρωθεί η ευρωπαϊκή τους αξία και να μετατραπούν σε υποτιμημένο εγχώριο χρήμα.
9. Η Γαλλική Διαμεσολάβηση και το Βαρύ Τίμημα
Το παιχνίδι της παραμονής ανατράπηκε κυρίως λόγω της στάσης της Γαλλίας. Σε μια κρίσιμη διμερή συνάντηση εκείνης της εβδομάδας, Μέρκελ και Ολάντ συμφώνησαν να εξετάσουν και τα δύο σενάρια («η Ελλάδα μένει, η Ελλάδα φεύγει»), με το Παρίσι όμως να αναλαμβάνει τον ρόλο του διαμεσολαβητή.
Η γαλλική πλευρά πίεσε μέχρι την τελευταία στιγμή, βοηθώντας την ελληνική κυβέρνηση να διαμορφώσει μια πρόταση που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή, καθησυχάζοντας παράλληλα τις έντονες επιφυλάξεις της Γερμανίας. Η παρέμβαση αυτή κράτησε τη χώρα στο ευρώ, αλλά το τίμημα της καθυστέρησης και της πολιτικής σύγκρουσης αποτυπώθηκε ανάγλυφα στο τελικό αποτέλεσμα: η συμφωνία που υπεγράφη τελικά (τρίτο μνημόνιο) ήταν οικονομικά πολύ βαρύτερη και δυσμενέστερη σε σχέση με εκείνη που βρισκόταν στο τραπέζι λίγες εβδομάδες νωρίτερα, προκαλώντας τεράστιες οικονομικές επιβαρύνσεις στους πολίτες.
-
Πηγή: Τηλεοπτικός Σταθμός ΣΚΑΪ / Σειρά Ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» (Ελένη Βαρβιτσιώτη, Βικτώρια Δενδρινού) Επιμέλεια: Newsroom RodopiPress
2008-2015: Δράμα χωρίς κάθαρση – Τί μας κόστισε το “ουάου” του Βαρουφάκη
Σχόλιο Συντάκτη
Σχόλιο του Νίκου Αρβανίτη: Όσα αποκαλύπτονται στο καθηλωτικό αυτό ντοκιμαντέρ δεν αποτελούν απλώς ιστορική καταγραφή, αλλά την επίσημη ομολογία ενός προμελετημένου οικονομικού εγκλήματος εις βάρος του ελληνικού λαού, παιγμένου σε δύο πράξεις: τον κυνισμό των δανειστών και τις εγχώριες αυταπάτες της τότε εξουσίας.
Ως ένας άνθρωπος που παρακολούθησε εκ του σύνεγγυς ολόκληρη την πολυτάραχη περίοδο 2008-2015, καταγράφοντας τις εξελίξεις στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, είχα επιχειρήσει να αποτυπώσω αυτή τη διαδρομή στο δίτομο έργο μου «Drama Bez Katarze – Δράμα χωρίς κάθαρση». Σήμερα, οι αποκαλύψεις του «Στο Χιλιοστό» έρχονται να δικαιώσουν πλήρως τις τότε αναλύσεις μας.
Η πρώτη πράξη, το 2010, αποδεικνύει τον απόλυτο κυνισμό των διεθνών τεχνοκρατών. Η επίσημη παραδοχή ότι το ΔΝΤ και οι Βρυξέλλες επέβαλαν μια δολοφονική λιτότητα γνωρίζοντας ότι το χρέος δεν είναι βιώσιμο, απλώς και μόνο για να μεταφέρουν τη ζημιά από τις γαλλικές και γερμανικές τράπεζες στις πλάτες των Ελλήνων φορολογουμένων, συνιστά τη μέγιστη δικαίωση για τις θυσίες της ελληνικής κοινωνίας. Το δε απόρρητο «Σχέδιο Αλβανία» με τα «τρυπημένα ευρώ» αποκαλύπτει με πόση ψυχρότητα οι σύμμαχοί μας ήταν έτοιμοι να τραβήξουν την πρίζα και να οδηγήσουν τη χώρα σε 80% ακαριαία φτώχεια, μόλις βεβαιώθηκαν ότι το κόστος για την Ευρωζώνη ήταν πλέον «διαχειρίσιμο».
Η δεύτερη πράξη, το 2015, αποδομεί με πάταγο το εγχώριο πολιτικό θέατρο. Οι σημερινές παραδοχές των κορυφαίων στελεχών του τότε ΣΥΡΙΖΑ ότι «αερολογούσαν» συνειδητά στη ΔΕΘ για να υφαρπάξουν το εύκολο χειροκρότημα, αποκαλύπτουν το μέγεθος της ανευθυνότητας. Όπως είχα γράψει, η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν μια τυχαία επιβράβευση της τακτικής του, αλλά η απέλπιδα προσπάθεια μιας κοινωνίας εξαντλημένης από το καθημερινό άγχος και τον θυμό να βρει μια συλλογική διέξοδο εθνικής υπερηφάνειας απέναντι στην Τρόικα. Αντί όμως για εθνική στρατηγική και ευρείες συμμαχίες, η διαχείριση της τότε κυβέρνησης χαρακτηρίστηκε από μια «σκόπιμη προχειρότητα», έναν «ακατέργαστο πατριωτισμό» και συμπεριφορές ματαιόδοξης αυτοπροβολής.
Η Ελλάδα οδηγήθηκε σε δημοψήφισμα, κλείσιμο τραπεζών και πολιτική πόλωση για μια διαφορά μόλις 380 εκατομμυρίων ευρώ —την οποία η Αθήνα αρνήθηκε να καλύψει φορολογώντας τους εφοπλιστές, όπως αποκαλύπτει ο Γιούνκερ. Αντί για ουσιαστική διαπραγμάτευση, είχαμε τελικά μόνο το «ουάου» του Γιάνη Βαρουφάκη, το οποίο πληρώσαμε πανάκριβα.
Η ζημιά στην οικονομία ήταν άμεση, χειροπιαστή και αποτιμάται με ακρίβεια στα 50 δισ. ευρώ. Το Χρηματιστήριο Αθηνών βίωσε το μεγαλύτερο σοκ στη σύγχρονη ιστορία του, παραμένοντας κλειστό για 25 ημέρες και ανοίγοντας με ιστορική βουτιά -16,23%. Οι τράπεζες στεγνώθηκαν, με τις καταθέσεις να καταρρέουν από τα 160,3 δισ. ευρώ στα 120,8 δισ. ευρώ, ενώ η επιβολή των capital controls εγκλώβισε την αγορά και τη Μεσαία Τάξη για 50 ολόκληρους μήνες. Στο ίδιο διάστημα, τα εισοδήματα από εργασία στον ιδιωτικό τομέα συρρικνώθηκαν κατά 40%, με τους μισθούς να πέφτουν από τα 15.209 στα 10.475 ευρώ, ενώ το 54% των αυτοαπασχολούμενων αναγκάστηκε να κλείσει τα βιβλία του.
Για τη Θράκη και την ελληνική περιφέρεια, που βίωσαν με τον πιο σκληρό τρόπο τα απομεινάρια αυτής της δεκαετούς λαίλαπας —τη μαζική μετανάστευση των νέων μας, το κλείσιμο των επιχειρήσεων και τον δημογραφικό μαρασμό— αυτά τα μαθήματα ιστορίας είναι πολύτιμα. Αποδεικνύουν ότι όταν ο λαϊκισμός και ο ναρκισσισμός αντικαθιστούν τον ρεαλισμό, τον λογαριασμό τον πληρώνουν πάντα οι πιο ευάλωτοι πολίτες. Η κάθαρση δεν επήλθε ποτέ αυτόματα· παραμένει δική μας ευθύνη, καθώς καλούμαστε διαρκώς να επιλέξουμε ανάμεσα στη σοβαρή συμπόρευση με τα άλλα Έθνη ή την αιώνια εθνική απομόνωση ενός δήθεν περιούσιου λαού.
Δράμα χωρίς κάθαρση:Ελληνική κρίση και διεθνείς εξελίξεις 2013-2014″
Δεύτερη φορά Αριστερά: Το μανιφέστο Τσίπρα και οι ανοιχτές πληγές στη Θράκη
