Διπλωματικές πηγές: «Κόκκινη γραμμή» το casus belli για τη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Σε σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα, -σύμφωνα με κυβερνητικές διαρροές, αλλά και προς τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, προέβη η Αθήνα μέσω διπλωματικών πηγών, θέτοντας ως απαράβατο όρο για οποιαδήποτε συζήτηση συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα, όπως το SAFE, την οριστική απόσυρση της απειλής πολέμου (casus belli).
«Η ύπαρξη του casus belli συνιστά τυπική απειλή πολέμου και δεν απομειώνεται ούτε από τον χρόνο ούτε από την εξοικείωση. Απομειώνεται μόνο με την οριστική της απόσυρση», υπογράμμισαν οι ίδιες πηγές, υπενθυμίζοντας πως στον κανονισμό SAFE έχει πλέον ενσωματωθεί η ανάγκη διμερούς συμφωνίας της ΕΕ με τρίτο κράτος, γεγονός που δίνει στην Ελλάδα δικαίωμα αρνησικυρίας.
Με αφορμή τα παραπάνω, το Rodopirpess, επικοινώνησε με έμπειρους διπλωματικούς αναλυτές και διεθνολόγους οι οποίοι και διατύπωσαν με την σειρά τους τις απόψεις του για την διαμορφούμενη διεθνοπολιτική πραγματικότητα και τη θέση της Ελλάδας εντός αυτής.
1. Η Σύγκρουση των Πολιτικών Αφηγημάτων με την Πραγματικότητα
Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική ζωή όπου η ίδια η πραγματικότητα των γεγονότων έρχεται να διαλύσει με τρόπο απόλυτο και κατηγορηματικό τα τεχνητά εγχώρια αφηγήματα, τα οποία αναπαράγονται επί χρόνια σε συνθήκες πλήρους αποσύνδεσης από την αλήθεια.
Μια τέτοια κομβική στιγμή αποτέλεσε η πρόσφατη, εξαιρετικά κρίσιμη συζήτηση στο πλαίσιο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με τους συνομιλητές του Rodopipress.
Στο ανώτατο αυτό συμμαχικό επίπεδο, η ελληνική πλευρά δεν περιορίστηκε σε παθητικό ρόλο, αλλά έθεσε με απόλυτη σαφήνεια, ευθύτητα και διπλωματική αυστηρότητα το θεμελιώδες ζήτημα του τουρκικού casus belli. Η Αθήνα υπενθύμισε με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο προς όλους τους συμμάχους ότι είναι εντελώς παράδοξο, παράνομο και ανεπίτρεπτο μια χώρα-μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας να διατηρεί σε ισχύ μια επίσημη και ενεργή απειλή πολέμου εναντίον μιας άλλης συμμάχου χώρας.
2. Το Διπλωματικό Κεκτημένο και η Άμυνα της Άγκυρας
Η αποτελεσματικότητα και η δυναμική της ελληνικής παρέμβασης αποτυπώθηκαν άμεσα στις αντιδράσεις της ίδιας της Τουρκίας. Δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση τυχαίο γεγονός ότι η Άγκυρα αισθάνθηκε την πιεστική ανάγκη να απαντήσει δημόσια και επισήμως στις ελληνικές θέσεις, τόσο αναφορικά με το ζήτημα του casus belli όσο και για το εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα των μαθητικών αεροσκαφών F-35.
Η εξέλιξη αυτή μεταφέρει ένα σαφέστατο μήνυμα: η Ελλάδα έχει παύσει προ πολλού να παρακολουθεί αμήχανα τις εξελίξεις στην περιοχή. Αντίθετα, αναλαμβάνει την πρωτοβουλία των κινήσεων, διαμορφώνει ενεργά τη διεθνή ατζέντα και υποχρεώνει την Τουρκία να απολογείται και να προσπαθεί να δικαιολογήσει τις αναθεωρητικές της θέσεις ενώπιον της διεθνούς κοινότητας.
3. Η Εσωτερική Αντιπαράθεση και οι Αντιφάσεις της Αντιπολίτευσης
Παρά τη σαφή αυτή διπλωματική κινητικότητα, στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό παρατηρείται μια αξιοσημείωτη εμμονή. Την ίδια ακριβώς ώρα που η χώρα καταγράφει απτά διπλωματικά αποτελέσματα, ο Νίκος Ανδρουλάκης και ο Αλέξης Τσίπρας επιλέγουν να ανακυκλώνουν ένα κουρασμένο, μονοδιάστατο και στερούμενο επιχειρημάτων αφήγημα περί «αποτυχημένης» ή «ενδοτικής» εξωτερικής πολιτικής.
Στο πλαίσιο μιας σοβαρής πολιτικής αντιπαράθεσης, οι ηγέτες της αντιπολίτευσης θα όφειλαν να εξηγήσουν με σαφήνεια στους πολίτες πώς ακριβώς αντιλαμβάνονται και ορίζουν την έννοια της «αποτυχίας»:
- Είναι αποτυχία όταν η Ελλάδα αναδεικνύει συστηματικά και διεθνώς την αναθεωρητική συμπεριφορά της Τουρκίας;
- Είναι αποτυχία όταν το παράνομο casus belli επιστρέφει δυναμικά και θεσμικά στο επίκεντρο της διεθνούς και συμμαχικής συζήτησης;
- Ή μήπως η πραγματική «αποτυχία» έγκειται στο γεγονός ότι καταρρέει ένα τεχνητό αφήγημα, το οποίο κατασκευάστηκε αποκλειστικά για να εξυπηρετήσει τις μικροπολιτικές ανάγκες της εγχώριας αντιπολιτευτικής τους ρητορικής;
4. Η Θράκη και οι Αντιφάσεις στην Πράξη
Οι αντιφάσεις της αντιπολίτευσης γίνονται ακόμη πιο έντονες όταν οι ίδιοι πολιτικοί αρχηγοί εμφανίζονται ως άκαμπτοι και αυστηροί κριτές των εθνικών μας θεμάτων.
Την ίδια στιγμή, τα κόμματά τους έχουν κατά καιρούς επιλέξει να συνεργαστούν στενά ή ακόμη και να αναδείξουν πολιτικά συγκεκριμένα πρόσωπα από τη Θράκη. Πρόκειται για πρόσωπα που έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο έντονων δημόσιων συζητήσεων και αντιπαραθέσεων λόγω των αμφιλεγόμενων θέσεων και των δημόσιων παρεμβασεών τους γύρω από ευαίσθητα ζητήματα που αφορούν τη μουσουλμανική μειονότητα.
Αντί να παρέχουν καθαρές και πειστικές απαντήσεις για αυτές τις συγκεκριμένες, προβληματικές πολιτικές τους επιλογές, προτιμούν να καταφεύγουν σε εύκολους, ισοπεδωτικούς αφορισμούς περί «ενδοτικότητας».
5. Η Γεωπολιτική Θωράκιση της Θράκης ως Εθνική Επιταγή
Η Θράκη αποτελεί την πλέον ευαίσθητη γεωπολιτικά περιοχή της ελληνικής επικράτειας και, ως εκ τούτου, δεν προσφέρεται για φθηνά μικροκομματικά παιχνίδια ή εφήμερες εκλογικές σκοπιμότητες.
Η διαχείριση των θεμάτων της περιοχής απαιτεί:
- Απόλυτη σοβαρότητα και εθνική ομοψυχία.
- Διαρκή, ενεργή και αισθητή παρουσία του ελληνικού κράτους.
- Συστηματική πολιτική που ενισχύει την κοινωνική συνοχή, θωρακίζει την περιοχή απέναντι σε οποιαδήποτε εξωτερική επιρροή ή παρέμβαση και προστατεύει πλήρως τα δικαιώματα όλων των Ελλήνων πολιτών, χωρίς καμία απολύτως εξαίρεση ή διάκριση.
6. Ο Πατριωτισμός των Πράξεων έναντι των Τηλεοπτικών Κραυγών
Η άσκηση σοβαρής εξωτερικής πολιτικής δεν μπορεί να ταυτίζεται με την εύκολη, ανέξοδη καταγγελία. Οι επικοινωνιακές κραυγές και οι υψηλοί τόνοι δεν παρήγαγαν ποτέ εθνικό αποτέλεσμα, ούτε βέβαια ο πατριωτισμός αποτελεί μια έννοια που αποδεικνύεται με βαρύγδουπες, λαϊκιστικές δηλώσεις στα τηλεοπτικά παράθυρα.
Ο αυθεντικός, υπεύθυνος πατριωτισμός αποδεικνύεται αποκλειστικά στο πεδίο των πράξεων:
- Όταν η Ελλάδα κερδίζει σταθερά διπλωματικό έδαφος και ενισχύει το διεθνές της κύρος.
- Όταν εμβαθύνει και θωρακίζει τις διεθνείς και περιφερειακές της συμμαχίες.
- Όταν αναγκάζει την Τουρκία να αμύνεται και να προσαρμόζεται απέναντι στις συγκροτημένες ελληνικές πρωτοβουλίες.
Η αντιπολίτευση έχει αναμφισβήτητα το συνταγματικό δικαίωμα να ασκεί αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση. Δεν έχει όμως σε καμία περίπτωση το δικαίωμα να εθελοτυφλεί και να αγνοεί προκλητικά τα ίδια τα γεγονότα.
Και τα γεγονότα είναι αμείλικτα: όταν η Τουρκία σύρεται σε απαντήσεις έναντι των ελληνικών κινήσεων, όταν το casus belli επανέρχεται με ελληνική πρωτοβουλία στο επίκεντρο της διεθνούς διπλαβαρίας και όταν οι εθνικές μας θέσεις βρίσκουν ισχυρή ανταπόκριση στους συμμάχους, τότε το αφήγημα περί «ενδοτικής εξωτερικής πολιτικής» καθίσταται όχι απλώς ασθενές, αλλά απολύτως κενό περιεχομένου και πολιτικά αστήρικτο.
7. Το Μήνυμα των Διπλωματικών Πηγών: Το SAFE και η «Κόκκινη Γραμμή»
Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα φρόντισε να στείλει ένα εξαιρετικά σαφές, κρυστάλλινο και κατηγορηματικό μήνυμα τόσο προς την Άγκυρα όσο και προς τους εταίρους της στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μέσω έγκυρων διπλωματικών πηγών, η ελληνική πλευρά κατέστησε σαφές ότι θέτει ως απαράβατο όρο και κόκκινη γραμμή για οποιαδήποτε μελλοντική συζήτηση σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα—όπως το εξαιρετικής σημασίας πρόγραμμα SAFE—την οριστική, επίσημη και πλήρη απόσυρση της απειλής πολέμου (casus belli).
F-35: Η πραγματικότητα πίσω από τις δηλώσεις
Σχετικά με τη συζήτηση για τα F-35, οι διπλωματικές πηγές διευκρίνισαν ότι:
-
Δεν υπάρχει καμία ειλημμένη απόφαση από τη διοίκηση Τραμπ, παρά μόνο μια γενική πρόθεση επανεξέτασης.
-
Η διαδικασία είναι σύνθετη και απαιτείται έγκριση από το Κογκρέσο, με αυστηρές προϋποθέσεις (απομάκρυνση S-400, μη μελλοντική συνεργασία με τη Ρωσία).
-
Η Ελλάδα βρίσκεται σε σαφώς ισχυρότερη θέση, προχωρώντας κανονικά στον εκσυγχρονισμό του στόλου της (F-16 Viper και ένταξη στο πρόγραμμα F-35).
Τα βασικά μέτωπα της ελληνικής διπλωματίας
-
Οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών: Δεν υπάρχει άμεση προοπτική για ουσιαστική διαπραγμάτευση με την Τουρκία, καθώς η Αθήνα επιμένει στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ ως μοναδική διαφορά, ενώ η Άγκυρα συνεχίζει να διευρύνει την ατζέντα.
-
Λιβύη: Αναμένεται η επίσκεψη λιβυκής τεχνικής επιτροπής στην Αθήνα για τον τρίτο γύρο συζητήσεων σχετικά με την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
-
Δυτικά Βαλκάνια: Η Ελλάδα επενδύει στην ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής, με το Μαυροβούνιο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, ενώ προετοιμάζεται εντατικά για την ανάληψη της Προεδρίας στην ΕΕ.
-
Ισραήλ & Μέση Ανατολή: Η Αθήνα διατηρεί τη στενή στρατηγική σχέση με το Ισραήλ – η οποία χαρακτηρίζεται ως γεωπολιτικό κεφάλαιο – χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ταύτιση σε όλα τα ζητήματα, ενώ διατηρεί παράλληλα τις καλύτερες σχέσεις που είχε ποτέ με τον αραβικό κόσμο (Αίγυπτο, Ιορδανία, Κόλπο).
Σχόλιο του Συντάκτη: Η Αναθεώρηση της Εξωτερικής Πολιτικής στη Νέα Γεωπολιτική Πραγματικότητα
Στη σύγχρονη διεθνολογική ανάλυση, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι το διεθνές σύστημα μεταβάλλεται από ένα περιβάλλον παραδοσιακών, διμερών αντιπαραθέσεων σε ένα πολυεπίπεδο και εξαιρετικά περίπλοκο δίκτυο αλληλοεξαρτήσεων. Σε αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η άσκηση εξωτερικής πολιτικής δεν μπορεί πλέον να αναλύεται ή να διεξάγεται με τα απλουστευτικά εργαλεία του παρελθόντος. Η παραδοσιακή ρητορική της εσωτερικής κατανάλωσης, η οποία εγκλωβίζεται σε μια στείρα δίπολη αντιπαράθεση μεταξύ «μαξιμαλισμού» και «ενδοτικότητας», αδυνατεί να συλλάβει τη δυναμική των σύγχρονων διπλωματικών διεργασιών.
Η σύγχρονη διπλωματία απαιτεί μια συστημική αντίληψη της ισχύος. Η εθνική κυριαρχία και η αποτροπή δεν εξασφαλίζονται πλέον μόνο μέσω της παραδοσιακής στρατιωτικής ισχύος, αλλά κυρίως μέσω της θεσμικής διασύνδεσης (institutional linkage) και της ικανότητας μιας χώρας να ενσωματώνει τις δικές της εθνικές επιδιώξεις στις ευρύτερες συμμαχικές και ευρωπαϊκές δομές ασφαλείας.
Η ελληνική στρατηγική, όπως αποτυπώθηκε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και στη διπλωματική διαχείριση του αμυντικού σχήματος SAFE, αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη μεταβολή παραδείγματος:
- Η μετατροπή των διμερών διαφορών σε ευρωατλαντικές υποχρεώσεις: Όταν η Αθήνα θέτει την άρση του casus belli ως απαράβατο όρο για τη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, δεν προβαίνει σε μια απλή διμερή διαμαρτυρία. Αντίθετα, εργαλειοποιεί το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για να εξαναγκάσει τον αναθεωρητισμό σε υποχώρηση, μεταφέροντας το βάρος της απολογίας στην Άγκυρα.
- Η αποσύνδεση της διπλωματίας από τον λαϊκισμό: Η εξωτερική πολιτική των «κραυγών» και των τηλεοπτικών αφορισμών ανήκει σε μια ξεπερασμένη εποχή. Η σύγχρονη αποτρεπτική ισχύς οικοδομείται με αθόρυβη διπλωματική προετοιμασία, ισχυρές συμμαχίες και κυρίως με τη δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων στο πεδίο των διεθνών θεσμών.
- Η ολιστική προσέγγιση της εσωτερικής ασφάλειας: Μια ευαίσθητη περιοχή όπως η Θράκη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ή ως πεδίο μικροκομματικών πειραματισμών. Στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον, η εσωτερική συνοχή, η οικονομική ανάπτυξη και η διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων των πολιτών αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής άμυνας. Η κρατική παρουσία στη Θράκη πρέπει να είναι θεσμική, συνεχής και προστατευτική, θωρακίζοντας την κοινωνία από ασύμμετρες εξωτερικές επιρροές.
Εν κατακλείδι, η εξωτερική πολιτική στον 21ο αιώνα απαιτεί στρατηγική βάθους, θεσμική σοβαρότητα και ακαδημαϊκή τεκμηρίωση. Όσοι επιμένουν να επενδύουν πολιτικά σε απλουστευτικά αφηγήματα περί «ενδοτικότητας», απλώς αποδεικνύουν ότι αδυνατούν να παρακολουθήσουν τη μετάβαση της χώρας σε μια ενεργητική, θεσμικά θωρακισμένη και διεθνώς υπολογίσιμη διπλωματική παρουσία.
Πηγή: Rodopipress Επιμέλεια / Πολιτική Ανάλυση: Νίκος Αρβανίτης
PODCAST RODOPIPRESSRADIO
