Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Σε μια συγκυρία όπου η γεωπολιτική προηγείται της αγοράς, ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου εξελίσσεται σε ένα από τα πιο φιλόδοξα –αλλά και απαιτητικά– ενεργειακά εγχειρήματα της Ελλάδας. Από τη μία πλευρά, η στρατηγική σύμπλευση με τις ΗΠΑ και η ανάδειξη της χώρας σε πύλη μη ρωσικού αερίου προς την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Από την άλλη, οι ψυχροί αριθμοί των δημοπρασιών, που δείχνουν ότι η εμπορική βιωσιμότητα δεν είναι δεδομένη.
Το πρώτο crash test ήταν αποκαλυπτικό: η αρχική δημοπρασία δέσμευσης δυναμικότητας για μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ουκρανία κατέληξε σε μηδενικό ενδιαφέρον, παρά την προσφορά 51 GWh. Και αυτό παρότι το έργο διαθέτει πλέον τρεις διακριτές πύλες εισόδου: τη Ρεβυθούσα, το FSRU Αλεξανδρούπολης (σημείο Αμφιτρίτης) και τον άξονα TAP / IGB στην Κομοτηνή, μέσω του οποίου εισέρχεται και το αζέρικο αέριο.
Οι λόγοι της επιφυλακτικότητας της αγοράς είναι συγκεκριμένοι: υψηλές χρεώσεις διαμετακόμισης, έντονος ανταγωνισμός από φθηνότερες οδεύσεις μέσω Πολωνίας, Λιθουανίας και Ουγγαρίας, αλλά και ένας σχετικά ήπιος χειμώνας που συγκρατεί τη ζήτηση στην Ευρώπη. Παρ’ όλα αυτά, οι διαχειριστές και οι ρυθμιστικές αρχές ποντάρουν στις επόμενες μηνιαίες δημοπρασίες, εκτιμώντας ότι η διεύρυνση των επιλογών θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό και θα πιέσει το κόστος προς τα κάτω.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη νέα φάση παίζει η Αλεξανδρούπολη. Η είσοδος του FSRU στο σύστημα αλλάζει τους συσχετισμούς, επιτρέποντας τη μεταφορά αμερικανικού LNG απευθείας προς τον βορρά. Σε συνδυασμό με τον TAP, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά δύο νέες «πύλες» μη ρωσικού αερίου, κάτι που ενισχύει την αξιοπιστία του ως εναλλακτικής όδευσης προς την Ουκρανία.
Το έντονο ενδιαφέρον των ΗΠΑ είναι καθοριστικό. Η Ουάσινγκτον βλέπει τον Διάδρομο ως εργαλείο ενεργειακής επιρροής και απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κεντρικό κρίκο αυτής της στρατηγικής, με τη συνεργασία να αποτυπώνεται τόσο σε πολιτικό όσο και σε επιχειρηματικό επίπεδο.
Στο εμπορικό σκέλος, η συμφωνία της ΔΕΠΑ με την ουκρανική Naftogaz, μέσω της κοινοπραξίας Atlantic SEE LNG Trade, άνοιξε τον δρόμο. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για νέα συμβόλαια, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, στον απόηχο και της 20ετούς συμφωνίας προμήθειας αμερικανικού LNG με τη Venture Global, με ορίζοντα το 2030.
Το συμπέρασμα είναι διπλό. Γεωπολιτικά, ο Κάθετος Διάδρομος ενισχύει τη θέση της Ελλάδας ως ενεργειακής «ασπίδας» της Δύσης και πυλώνα σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οικονομικά όμως, το στοίχημα παραμένει ανοιχτό. Η επιτυχία δεν θα κριθεί στις δηλώσεις, αλλά στο αν ο Διάδρομος καταφέρει να γίνει ανταγωνιστικός, απλός ρυθμιστικά και ελκυστικός σε κόστος. Εκεί, η γεωπολιτική αφήγηση θα πρέπει να συναντήσει –και να πείσει– την αγορά.
