24 Μαρτίου 1999: Η νύχτα που οι σειρήνες πάγωσαν την Ευρώπη – 27 χρόνια από τους βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Ήταν λίγο μετά τις οκτώ το βράδυ, μια μέρα σαν σήμερα πριν από 27 χρόνια, όταν ο ουρανός πάνω από το Βελιγράδι, την Πρίστινα και το Νόβι Σαντ φωτίστηκε από τις πρώτες εκρήξεις. Η 24η Μαρτίου 1999 δεν ήταν απλώς η αρχή μιας στρατιωτικής επιχείρησης· ήταν η στιγμή που η σύγχρονη ιστορία της ηπείρου μας άλλαξε ανεπιστρεπτί, σημαδεύοντας τις μνήμες μιας ολόκληρης γενιάς στα Βαλκάνια.
78 ημέρες ανάμεσα σε «συναγερμό» και «λήξη»
Η επιχείρηση του ΝΑΤΟ, που ξεκίνησε χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, διήρκεσε 78 εφιαλτικές ημέρες. Για πάνω από δύο μήνες, οι λέξεις «συναγερμός» και «λήξη συναγερμού» έγιναν η καθημερινή προσευχή των πολιτών που έτρεχαν στα καταφύγια, ακούγοντας τη στεντόρεια φωνή του Άβραμ Ισραέλ από τους δέκτες τους να προειδοποιεί για τις επερχόμενες επιδρομές.
Το βαρύ τίμημα: Υποδομές και ανθρώπινες ψυχές
Οι αριθμοί προκαλούν δέος, αλλά οι ιστορίες πίσω από αυτούς προκαλούν πόνο:
-
Πάνω από 37.000 βόμβες διασποράς και χιλιάδες βλήματα με απεμπλουτισμένο ουράνιο έπληξαν όχι μόνο στρατιωτικούς στόχους, αλλά γέφυρες, νοσοκομεία, σχολεία και εργοστάσια.
-
Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές υπολογίζονται από 1.200 έως 4.000 αμάχους. Ανάμεσά τους, 79 παιδιά, με την 3χρονη Μίλιτσα Ράκιτς να γίνεται το παγκόσμιο σύμβολο της αθωότητας που χάθηκε στα ερείπια.
-
Η υλική καταστροφή άγγιξε δυσθεώρητα μεγέθη, με εκτιμήσεις που φτάνουν έως και τα 100 δισ. δολάρια.
Στιγμές που έγραψαν ιστορία
Μέσα στον όλεθρο, υπήρξαν γεγονότα που συζητήθηκαν παγκοσμίως, όπως η κατάρριψη του «αόρατου» αμερικανικού stealth F-117 Nighthawk στις 27 Μαρτίου, μια στιγμή που έγινε σύμβολο αντίστασης για τον γιουγκοσλαβικό λαό. Όμως, η ιστορία κατέγραψε και τις μαύρες σελίδες: το πλήγμα στην κρατική τηλεόραση (RTS) με τους 16 νεκρούς δημοσιογράφους και τεχνικούς, και τον βομβαρδισμό της κινεζικής πρεσβείας.
Μια κληρονομιά που ακόμα «πονά»
Οι βομβαρδισμοί σταμάτησαν επίσημα στις 10 Ιουνίου 1999, μετά τη συμφωνία του Κουμάνοβο. Όμως, 27 χρόνια μετά, τα τραύματα παραμένουν ανοιχτά. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από το απεμπλουτισμένο ουράνιο, τα κοινωνικά τραύματα και οι γεωπολιτικές εντάσεις που γεννήθηκαν τότε, συνεχίζουν να καθορίζουν την πραγματικότητα στα Βαλκάνια.
Η 24η Μαρτίου παραμένει μια ημέρα περισυλλογής για το κόστος του πολέμου και τα όρια της διεθνούς νομιμότητας, θυμίζοντάς μας πως σε μια γειτονιά τόσο εύφλεκτη όσο η δική μας, η ειρήνη δεν είναι ποτέ δεδομένη.
