Στις 12 Δεκεμβρίου 1803 εκτυλίχθηκε ένα από τα πιο εμβληματικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, η ανατίναξη της Μονής στο Κούγκι, πράξη που κατέγραψε τους Σουλιώτες στις χρυσές σελίδες της συλλογικής μνήμης ως σύμβολο αυτοθυσίας και αντίστασης.
Κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων, αξιοποιώντας και Έλληνες αρματολούς, εξαπέλυσε εκτεταμένη εκστρατεία εναντίον των Σουλιωτών, επιβάλλοντας ασφυκτική πολιορκία στο Σούλι. Στις αρχές του 1803 ο κλοιός άρχισε να στενεύει δραματικά, ενώ οι πολιορκημένοι αντιμετώπιζαν οξύτατες ελλείψεις σε τρόφιμα και πολεμοφόδια. Η προδοσία του Πήλιου Γούσι επέτρεψε στον Αλή πασά να περικυκλώσει πλήρως την περιοχή, οδηγώντας τους Σουλιώτες στην αναζήτηση πιο αμυντικής θέσης.
Η αντίσταση μεταφέρθηκε στο Κούγκι, όπου ο καλόγερος Σαμουήλ παρέμεινε με περίπου τετρακόσιους άνδρες, υπερασπιζόμενοι την περιοχή απέναντι στις οθωμανικές δυνάμεις. Μετά από μήνες κακουχιών, πείνας και συνεχούς πίεσης, οι Σουλιώτες επιχείρησαν συντονισμένη έξοδο, με αποτέλεσμα μέρος τους να καταφέρει να διαφύγει. Οι υπόλοιποι συμφώνησαν σε όρους υποχώρησης με τις οθωμανικές δυνάμεις, ελπίζοντας στη διάσωσή τους.
Κατά την κρίσιμη στιγμή της παράδοσης των προμηθειών και των πυρομαχικών, ο καλόγερος Σαμουήλ, μαζί με πέντε συντρόφους του, προχώρησε σε πράξη ύστατης αυτοθυσίας, ανατινάζοντας την πυριτιδαποθήκη της Μονής. Από την έκρηξη σκοτώθηκαν οι ίδιοι, καθώς και σημαντικός αριθμός ανδρών του Αλή πασά.
Η ανατίναξη της Μονής στο Κούγκι καταγράφεται ως κορυφαία ηρωική πράξη των Σουλιωτών και της Εκκλησίας, αποτυπώνοντας την αδιάλλακτη στάση τους απέναντι στην υποταγή και τη βαθιά τους προσήλωση στην ελευθερία και την υπεράσπιση της πατρίδας. Το γεγονός παραμένει έως σήμερα ισχυρό σύμβολο εθνικής αντίστασης και αυτοθυσίας, τιμώμενο σε ιστορικά αφιερώματα και επίσημες αναφορές.
