Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Φέτος συμπληρώνονται 106 χρόνια από την απελευθέρωση του Ιάσμου. Για δεύτερη φορά, μετά τη θεσμοθέτησή τους με το ΠΔ 25 (ΦΕΚ 77/Α’/29-5-2024), οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν με την προβλεπόμενη επισημότητα.
Η επίσημη αφήγηση
Σύμφωνα με την καθιερωμένη ιστορική εκδοχή, στις 6 Οκτωβρίου 1919 η ΙΧη Ελληνική Μεραρχία υπό τον στρατηγό Λεοναρδόπουλο κατέλαβε την περιοχή μεταξύ Νέστου και Κομψάτου. Το 25ο Σύνταγμα εγκαταστάθηκε στον Ίασμο και στρατοπέδευσε στις όχθες του Ασπροπόταμου (σημερινού Τραύου), σε αναμονή της προέλασης στη Θράκη, που ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1920. Για την «κωμόπολη του γιασεμιού» είχε σημάνει η ώρα της ελευθερίας και της δικαιοσύνης.
Η ιστορική διαμάχη
Ωστόσο, η ιστορική αφήγηση δεν είναι τόσο γραμμική. Μεταξύ Οκτωβρίου 1919 και Μαΐου 1920 η Δυτική Θράκη βρέθηκε υπό το ειδικό καθεστώς της «Διασυμμαχικής Θράκης» (Thrace Interalliée), με γαλλική διοίκηση και εντολή. Το πλαίσιο αυτό, ενδιάμεσο καθεστώς ανάμεσα σε αποικιακή κυριαρχία και ανεξαρτησία, κράτησε επτά μήνες και καθόρισε την πορεία προς την τελική ένταξη της περιοχής στην Ελλάδα.
Η καθοριστική στροφή ήρθε τον Απρίλιο του 1920, με τη Διάσκεψη του Σαν Ρέμο, όταν οι Σύμμαχοι αποφάσισαν την οριστική παραχώρηση της Δυτικής Θράκης στην Ελλάδα – επιλογή που επικυρώθηκε με τη Συνθήκη των Σεβρών λίγους μήνες αργότερα. Τότε ήταν που η Κομοτηνή και η Αλεξανδρούπολη, στις 14 Μαΐου 1920, πέρασαν επισήμως στην ελληνική διοίκηση, αντικαθιστώντας τα γαλλικά στρατεύματα.
Μνήμη και προοπτική
Ο Ίασμος, όπως και ολόκληρη η Ροδόπη, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διαρκούς συζήτησης: ποια ημερομηνία σηματοδοτεί πραγματικά την «απελευθέρωση»; Η στρατιωτική παρουσία του ελληνικού στρατού το 1919 ή η πολιτικο-διπλωματική κατοχύρωση του 1920;
Πέρα από τις ιστορικές ερμηνείες, εκείνο που παραμένει κοινό σημείο αναφοράς είναι η αξία της μνήμης και η ανάγκη η τοπική κοινωνία να γνωρίζει όλες τις πτυχές του παρελθόντος της.
Γιατί η Ιστορία δεν είναι μόνο επετειακή τελετή· είναι και εργαλείο κατανόησης του σήμερα.
