Κομοτηνή: Το άλλοθι του «δεν είναι δικό μας» και η πόλη που αυτοακυρώνεται
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Η αστική ιστορία της Κομοτηνής, εκείνη που οικοδομήθηκε στο μεταίχμιο του 19ου και 20ού αιώνα από ευπατρίδες Ηπειρώτες εμπόρους όπως οι Ζωίδηδες, οι Σκουτέρηδες και οι αδελφοί Τελωνίδη, ξεθωριάζει μέρα με τη μέρα κάτω από το βάρος της κρατικής αβελτηρίας και της άναρχης τσιμεντοποίησης.
Στο ιστορικό Βαρόσι και στους γύρω δρόμους του παλιού αστικού ιστού, δίπλα σε αναπαλαιωμένα στολίδια και δημοτικά μουσεία, τα όμορα διατηρητέα αφήνονται να ρημάζουν με σπασμένες πόρτες, λεηλατημένα ανοίγματα και μουτζουρωμένες προσόψεις, με τις αρμόδιες αρχές να σφυρίζουν αδιάφορα πίσω από το άλλοθι της ιδιωτικής ιδιοκτησίας.
Αυτή η διαρκής παράδοση της αρχιτεκτονικής μνήμης στη φθορά, στον βανδαλισμό και στην πλήρη εγκατάλειψη δεν διαβρώνει απλώς τα παλιά αρχοντικά, αλλά υποβαθμίζει ταχύτατα την ίδια την καρδιά της πόλης, μετατρέποντας μια άλλοτε ακμάζουσα αστική γειτονιά πολιτισμού σε έναν άναρχο, παρατημένο κατιβελομαχαλά.
Στην καρδιά αυτού του ιστορικού ιστού, σε έναν δρόμο παράλληλο με τη Βενιζέλου, παίζεται εδώ και χρόνια το ίδιο θλιβερό δράμα συλλογικής παραίτησης.
Το Αρχοντικό Σκουτέρη, στέγη του Θρακικού Εθνολογικού και Πολιτιστικού Μουσείου, αποτελεί για τους επισήμους σημείο αναφοράς στις τουριστικές μπροσούρες, όμως στην πράξη μοιάζει με παρατημένο νησί μέσα σε έναν ωκεανό αδιαφορίας.
Δίπλα του ακριβώς, το όμορο διατηρητέο κτίριο, η ιστορική οικία των αδελφών Τελωνίδη, δεν είναι απλώς ένα ξένο ντουβάρι. Είναι το αρχιτεκτονικό του δίδυμο, το οργανικό συμπλήρωμα ενός αστικού συνόλου του τέλους του 19ου αιώνα. Όταν αυτό το κτίριο βανδαλίζεται και μένει ορθάνοιχτο στους εισβολείς, τραυματίζεται θανάσιμα η ίδια η μνήμη και η ασφάλεια της πόλης.
Οι νέες φωτογραφικές καταγραφές που έφτασαν στο RodopiPress δεν αφήνουν περιθώρια για παρερμηνείες. Η μαύρη ξύλινη εξώπορτα του όμορου κτιρίου στέκει πλέον με σπασμένους και αφαιρεμένους υαλοπίνακες, μετατρέποντας το διατηρητέο σε ξέφραγο αμπέλι, ενώ η πρόσοψη παραμένει παραδομένη σε γκράφιτι, συνθήματα και μουτζούρες. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι έχει συμβεί στο εσωτερικό του, ποιοι μπαινόβγαιναν ή τι μπορεί να έχει λεηλατηθεί. Το βέβαιο είναι ότι ένα διατηρητέο κτίριο, ένα ιστορικό μνημείο έχει καταστεί ευάλωτο σε κάθε λογής παραβατικότητα, πυρκαγιά ή ατύχημα.
Το πιο εξοργιστικό ωστόσο δεν είναι η τυφλή μανία των αγνώστων δραστών. Είναι η συστηματική, γραφειοκρατική φυγομαχία των τοπικών αρχών.
Όταν πολίτης αναζήτησε ανταπόκριση από αιρετούς του Δήμου Κομοτηνής, η απάντηση που εισέπραξε ήταν το κλασικό, βολικό «δεν ανήκει στη δικαιοδοσία μας, ήταν ιδιοκτησία πολιτικού μηχανικού που απεβίωσε». Ταυτόχρονα, διακινήθηκε η γνωστή υπεκφυγή ότι χωρίς επίσημη έγγραφη καταγγελία η Αστυνομία δεν στέλνει περιπολικό.
Πρόκειται για την απόλυτη θεσμική γελοιότητα.
Από πότε η ιδιωτική ιδιοκτησία δημιουργεί άβατο ανομίας και επικινδυνότητας μέσα στο κέντρο της πόλης; Ακόμη κι αν ο Δήμος δεν μπορεί να εκτελέσει έργα αναστήλωσης με δικά του κονδύλια, οφείλει να κινητοποιήσει την Πολεοδομία, να ειδοποιήσει την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων, να αναζητήσει κληρονόμους και να λάβει κατεπείγοντα μέτρα προστασίας της δημόσιας ασφάλειας.
Η αποσύνθεση ξεκινά αναμφίβολα από την έλλειψη αγωγής και παιδείας εκείνων που αντιμετωπίζουν την πόλη ως πεδίο εκτόνωσης και καταστροφής. Αλλά μετατρέπεται σε καθεστωτική σήψη όταν οι δημόσιοι φορείς κρύβονται πίσω από το χαρτοβασίλειο των αρμοδιοτήτων.
Η εγκατάλειψη του Αρχοντικού Σκουτέρη και της οικίας Τελωνίδη αποδεικνύει για πολλοστή φορά ότι στην Κομοτηνή η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς εξαντλείται στα λόγια.
Όταν σπάει μια πόρτα στην καρδιά της πόλης, την πρώτη ευθύνη έχει ο βάνδαλος, αλλά τη μέγιστη ντροπή τη φέρουν εκείνοι που τη βλέπουν ανοιχτή και επιλέγουν να κοιτάξουν αλλού.
Σχόλιο Σύνταξης RodopiPress
Η υπόθεση του διατηρητέου δίπλα στο Μουσείο Σκουτέρη δεν επιδέχεται άλλες δικαιολογίες. Ο Δήμος Κομοτηνής, η Αστυνομική Διεύθυνση Ροδόπης και η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης οφείλουν να σταματήσουν το πινγκ-πονγκ των αρμοδιοτήτων, να διενεργήσουν άμεσα αυτοψία και να σφραγίσουν με ασφάλεια το κτίριο πριν θρηνήσουμε θύματα ή ανεπανόρθωτες ζημιές.
Πηγή και Προέλευση: RodopiPress, επιτόπιο ρεπορτάζ, μαρτυρίες πολιτών και αρχειακά δεδομένα του Δήμου Κομοτηνής και της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων ΑΜΘ
