Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Η ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών δεν είναι απλώς μια καταγραφή τραγωδιών· είναι ένας καθρέφτης που επιστρέφει το είδωλο μιας κοινωνίας και ενός κράτους σε βαθιά κρίση αυτοσυντήρησης. Δώδεκα άνθρωποι χάθηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Επτά νέα παιδιά στους δρόμους της Ρουμανίας και πέντε εργαζόμενες στις στάχτες ενός εργοστασίου στα Τρίκαλα. Αν ψάξουμε τον κοινό παρονομαστή πίσω από το «ασυνήθιστο» τροχαίο και την «προδιαγεγραμμένη» έκρηξη, θα βρούμε μια λέξη που στην Ελλάδα παραμένει κενό γράμμα: Κουλτούρα Ασφάλειας.
Το «Πάμε κι όπου βγει» της Ασφάλτου
Στον αυτοκινητόδρομο DN6 της Ρουμανίας, στην δύσκολο οδικό δίκτυο της Τιμισοάρα, η προσμονή για έναν αγώνα μετατράπηκε σε εθνικό πένθος. Ένα ταξίδι 22 ωρών χωρίς επαρκή ανάπαυση, μια ριψοκίνδυνη προσπέραση και η υπερεκτίμηση των ανθρώπινων ορίων συνθέτουν το μωσαϊκό της οδικής μας ανευθυνότητας. Η ασφάλεια εδώ δεν είναι ζήτημα τύχης, αλλά ζήτημα επιλογής.
Αυτή η λεπτομέρεια —η επιλογή ενός νοικιασμένου βαν χωρίς επαγγελματία οδηγό για ένα εξαντλητικό ταξίδι χιλιάδων χιλιομέτρων, με μοναδικό κίνητρο τη μείωση του κόστους— αποτελεί την πιο τραγική επιβεβαίωση της έλλειψης κουλτούρας ασφάλειας. Όταν η οδήγηση σε έναν επικίνδυνο διεθνή οδικό άξονα αντιμετωπίζεται ως μια «εκ περιτροπής» αγγαρεία μεταξύ ερασιτεχνών οδηγών με αμφίβολη την τήρηση όλων των προβλεπομένων κανόνων, η ασφάλεια υποχωρεί μπροστά στην οικονομία. Η μοιραία προσπέραση στο Λαγκόζ δεν ήταν απλώς ένας κακός χειρισμός της στιγμής, αλλά η κατάληξη μιας σειράς ριψοκίνδυνων αποφάσεων που ξεκίνησαν πριν καν πάρει μπροστά η μηχανή. Είναι η ίδια ακριβώς νοοτροπία που συναντάμε και στις διάτρητες σωληνώσεις των Τρικάλων: η ανατριχιαστική παραδοχή πως η ανθρώπινη ζωή κοστολογείται φθηνότερα από ένα επαγγελματικό συμβόλαιο ή μια έγκαιρη τεχνική παρέμβαση.
Όταν ο οδηγός επιλέγει να «κερδίσει χρόνο» εις βάρος της εγρήγορσης, η κουλτούρα της ασφάλειας έχει ήδη ηττηθεί πριν καν συμβεί η σύγκρουση. Είναι η νοοτροπία του «δεν θα συμβεί σε εμάς» που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην άβυσσο.
Η Διαρροή της Εμπιστοσύνης
Την ίδια στιγμή, στα Τρίκαλα, η έκρηξη στη «Βιολάντα» αναδεικνύει την πιο σκοτεινή πλευρά της εργασιακής πραγματικότητας. Όταν οι εργαζόμενοι «μυρίζουν» τον θάνατο για μήνες και οι προειδοποιήσεις τους χάνονται στη βουή των μηχανών, το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό· είναι ηθικό και δομικό.
Στα Τρίκαλα, οι έρευνες της ΔΑΕΕ δείχνουν μια εφιαλτική πραγματικότητα: σωληνώσεις μέσα στα δομικά υλικά που έχασαν τη στεγανότητά τους. Το προπάνιο δεν διέρρευσε απλώς· έγινε ένα με το σκυρόδεμα, περιμένοντας τον μοιραίο σπινθήρα. Οι καταγγελίες εργαζομένων για την έντονη οσμή επί μήνες δεν ήταν υπερβολές, ήταν κραυγές επιβίωσης που χάθηκαν μέσα στη βουή της παραγωγής.
Η ασφάλεια στον χώρο εργασίας δεν είναι κόστος, ούτε γραφειοκρατικό βαρίδι. Είναι το συμβόλαιο τιμής μεταξύ εργοδότη, κράτους και πολίτη.
Όταν αυτό το συμβόλαιο καίγεται στις φλόγες της αμέλειας, η ευθύνη διαχέεται από τον τεχνικό ασφαλείας μέχρι τον τελευταίο ελεγκτικό μηχανισμό του κράτους. Η υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας —με μόλις τέσσερις υπαλλήλους για δύο ολόκληρους νομούς— δεν είναι δικαιολογία, είναι η επίσημη παραδοχή της κρατικής γύμνιας.
Από το Εργοστάσιο στην Εθνική Θωράκιση
Εδώ ακριβώς η κουλτούρα ασφάλειας συναντά την Εθνική και Κρατική Ασφάλεια. Μια χώρα που αδυνατεί να προστατεύσει τους πολίτες της στους δρόμους της ή μέσα στις παραγωγικές της μονάδες, είναι μια χώρα εσωτερικά εύθραυστη. Η ασφάλεια είναι μια έννοια αδιαίρετη:
-
Θεσμική Ανθεκτικότητα: Αν οι «σωληνώσεις» του κράτους (ελεγκτικοί μηχανισμοί, δικαιοσύνη, υποδομές) είναι διάτρητες, τότε κάθε στρατηγικός σχεδιασμός για την εθνική θωράκιση παραμένει μετέωρος.
-
Δείκτης Ισχύος: Η αξιοπιστία ενός κράτους στο διεθνές στερέωμα κρίνεται από την ικανότητά του να εγγυάται την κανονικότητα στο εσωτερικό του. Η προχειρότητα και η ανοχή στο ρίσκο εκπέμπουν σήμα αδυναμίας προς κάθε κατεύθυνση.
Η εθνική ασφάλεια ξεκινά από το πρωτόκολλο πυρασφάλειας ενός εργοστασίου και φτάνει μέχρι τη φύλαξη των συνόρων. Είναι η ίδια αλυσίδα υπευθυνότητας. Αν ένας κρίκος σπάσει —είτε από αδιαφορία, είτε από υποχρηματοδότηση, είτε από έλλειψη παιδείας— ολόκληρο το οικοδόμημα κινδυνεύει.Η αναγνώριση και η ιεράρχηση όλων των υπαρκτών ή πιθανών απειλών δεν συνιστά τη μετάβαση σε μια ασφαλειοποιημένη κοινωνία επιτήρησης. Είναι προαπαιτούμενο ώστε να μπορέσουμε να πιθανολογήσουμε για το μέλλον και να προετοιμαστούμε όσο το δυνατόν καλύτερα γι’ αυτό.
Η Επόμενη Μέρα
Το 2026 δεν μπορεί να είναι η χρονιά που θα συνεχίσουμε να μετράμε «ατυχήματα» που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Η κουλτούρα ασφάλειας πρέπει να πάψει να είναι ένα «αξεσουάρ» πολυτελείας και να γίνει το θεμέλιο της εθνικής μας επιβίωσης. Απαιτείται μηδενική ανοχή στην έκπτωση των κανόνων, είτε αυτοί αφορούν το τιμόνι, είτε τη βαλβίδα μιας δεξαμενής προπανίου, είτε τη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού.
Η ασφάλεια είναι παιδεία, είναι σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή και, τελικά, είναι η ύψιστη μορφή πατριωτισμού.
