ΚΥΠΡΟΣ 1974: Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ, Ο ΗΡΩΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Η ζωντανή μαρτυρία του Βασίλη Μπαχτσαβάνη και η ιστορική ανάλυση της Κυπριακής Τραγωδίας

Η επέτειος της κυπριακής τραγωδίας του 1974 αποτελεί για τον ελληνισμό μια διαρκή υπενθύμιση της προδοσίας και του ηρωισμού που συνυπήρξαν εκείνες τις δραματικές ημέρες του Ιουλίου και του Αυγούστου.

Το RodopiPress παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αφιέρωμα, το οποίο φωτίζει τα γεγονότα μέσα από την προσωπική, συγκλονιστική μαρτυρία του πολεμιστή της ΕΛΔΥΚ, Βασίλη Μπαχτσαβάνη, από την Πηγή Μυτιλήνης.

Η μαρτυρία αυτή, σε συνδυασμό με την τεκμηριωμένη στρατιωτική ανάλυση του Αντιστρατήγου ε.α. Στρατή Χαραλάμπους, αποκαλύπτει τις εγκληματικές παραλείψεις της τότε στρατιωτικής ηγεσίας στην Αθήνα και την Κύπρο, την εγκατάλειψη των στρατιωτών μας και την όψιμη, γεμάτη γραφειοκρατικά εμπόδια αναγνώριση της θυσίας τους από την ελληνική πολιτεία.

1. Το Χρονικό της Εισβολής και η Διπλή Προδοσία

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 κατά του Προέδρου Μακαρίου λειτούργησε ως ο καταλύτης για την τουρκική εισβολή. Όπως επισημαίνει ο Αντιστράτηγος ε.α. Στρατής Χαραλάμπους, η εμπλοκή των ελληνικών στρατιωτικών μονάδων στο πραξικόπημα όχι μόνο τις αποπροσανατόλισε από την κύρια αποστολή τους, αλλά δημιούργησε και ένα βαθύ χάσμα μεταξύ των Ελληνοκυπρίων και των εξ Ελλάδος αξιωματικών και στρατιωτών. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την καθυστερημένη εφαρμογή του Σχεδίου Αμύνης της Εθνικής Φρουράς, έδωσε στους Τούρκους τη δυνατότητα να αποβιβαστούν σχεδόν ανενόχλητοι στην Κυρήνεια και να δημιουργήσουν προγεφύρωμα στο Πεντεμίλι.

Η μοίρα των ανδρών της 107 σειράς (73 Γ’ ΕΣΣΟ) συνδέθηκε άρρηκτα με αυτές τις εξελίξεις. Ο Βασίλης Μπαχτσαβάνης, έχοντας ζητήσει ο ίδιος να υπηρετήσει στην Κύπρο, βρέθηκε στο μεταγωγικό Α/Γ «Λέσβος», το οποίο απέπλευσε από τις Κεχριές στις 13 Ιουλίου με 450 στρατιώτες για την προγραμματισμένη αντικατάσταση της παλαιότερης σειράς. Κατά τη διάρκεια του πλου, ο κυβερνήτης πλωτάρχης Χανδρινός πληροφορήθηκε το πραξικόπημα από ένα μικρό ραδιοφωνάκι. Παρά τις αντιφατικές εντολές που έλαβε το πλοίο (διατάχθηκε να πλεύσει προς τη Ρόδο, εντολή που στη συνέχεια ακυρώθηκε), έφτασε τελικά στην Αμμόχωστο το απόγευμα της 19ης Ιουλίου, και οι στρατιώτες μεταφέρθηκαν αμέσως στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ.

2. Η Άνιση Μάχη της ΕΛΔΥΚ και η Επιχειρησιακή Αποτυχία της Ηγεσίας

Το ξημέρωμα της 20ης Ιουλίου βρήκε το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ υπό σφοδρό βομβαρδισμό. Οι 450 νεοαφιχθέντες στρατιώτες, που δεν είχαν ακόμη ενταχθεί στους λόχους τους ούτε είχαν παραλάβει οπλισμό, βρέθηκαν σε κατάσταση πανικού. Η σωτήρια παρέμβαση του Λοχαγού Σουβλάκη, ο οποίος διέταξε να σπάσει η κλειδαριά της αποθήκης πυρομαχικών, επέτρεψε στους άνδρες να εξοπλιστούν με τυφέκια FN και να λάβουν θέσεις μάχης. Ωστόσο, η έλλειψη κατάλληλων αντιαεροπορικών και αντιαρματικών όπλων τους άφησε απροστάτευτους απέναντι στην τουρκική αεροπορία, η οποία πετούσε ανενόχλητη ρίχνοντας αλεξιπτωτιστές στον θύλακα Κιόνελι-Αγύρτας.

Ο Αντιστράτηγος ε.α. Στρατής Χαραλάμπους αναλύει με αυστηρότητα τα εγκληματικά λάθη της στρατιωτικής ηγεσίας σε Αθήνα και Κύπρο. Οι αντεπιθέσεις που διατάχθηκαν από το ΓΕΕΦ στις 20 και 21 Ιουλίου απέτυχαν παταγωδώς λόγω κακού σχεδιασμού, έλλειψης υποστήριξης πυροβολικού και της πλήρους απουσίας της ελληνικής αεροπορίας και των υποβρυχίων, υπό το δόγμα ότι «η Κύπρος κείται μακρά». Η τραγική πραγματικότητα αποτυπώνεται στην τηλεφωνική επικοινωνία της 23ης Ιουλίου, όταν ο διοικητής της ΕΛΔΥΚ κάλεσε σε ανοικτή ακρόαση τον στρατηγό Μπονάνο στην Αθήνα ζητώντας απεγνωσμένα ενισχύσεις και πυρομαχικά. Ο Μπονάνος, με το δικτατορικό καθεστώς να καταρρέει, απάντησε κυνικά να αντιμετωπίσουν την κατάσταση «εκ των ενόντων».

Η δεύτερη φάση της εισβολής («Αττίλας ΙΙ») ξεκίνησε παραμονή της Παναγίας. Παρά την ηρωική αντίσταση, το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ καταλήφθηκε στις 16 Αυγούστου μετά από σφοδρό σφυροκόπημα. Από τους 300 περίπου άνδρες που έμειναν να αμυνθούν, οι 82 έπεσαν στο πεδίο της μάχης ή παρέμειναν αγνοούμενοι, ενώ 22 τραυματίστηκαν. Οι επιζώντες διαλύθηκαν στα βουνά, περιπλανώμενοι σε μικρές ομάδες για μέρες, επιβιώνοντας με ελάχιστα μέσα προτού εντοπιστούν και συγκεντρωθούν στο νέο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ στη Μαλούντα.

3. Η Φωνή των Τεκμηρίων: Τα Παράσημα και οι Τιμητικοί Έπαινοι

Η αλήθεια των γεγονότων του 1974 δεν βασίζεται μόνο στις προφορικές διηγήσεις, αλλά σφραγίζεται από τα επίσημα έγγραφα και τα παράσημα που διασώζονται ως ιστορικά τεκμήρια στο προσωπικό αρχείο του Βασίλη Μπαχτσαβάνη. Αυτά τα κειμήλια φωτίζουν το μέγεθος της προσφοράς του:

• Το Τιμητικό Δίπλωμα της ΕΛΔΥΚ (Φωτογραφία 2): Αποτελεί το πρώτο και μοναδικό επίσημο έγγραφο αναγνώρισης που έλαβε αμέσως μετά τον πόλεμο. Απονεμήθηκε στις 5 Απριλίου 1975 από τον Διοικητή της ΕΛΔΥΚ, Συνταγματάρχη Νικόλαο Νικολαΐδη, στον στρατιώτη (Πεζικού) Βασίλειο Μπαξεβάνη (αναγραφόμενο έτσι λόγω ορθογραφικού σφάλματος της εποχής) για τη συμμετοχή του στις πολεμικές επιχειρήσεις από τις 20 Ιουλίου έως τις 16 Αυγούστου 1974.
• Τα Μετάλλια Ανδρείας και Τιμής (Φωτογραφία 3): Δύο παράσημα που συμβολίζουν την καθυστερημένη αλλά ουσιαστική δικαίωση. Το ένα αφορά το επίσημο μετάλλιο που του χορήγησε το ελληνικό κράτος το 2002 για την υπηρεσία του στη «Ζώνη Πρόσω και Επιχειρήσεων», και το δεύτερο είναι το τιμητικό μετάλλιο που του απένειμε ο Παγκύπριος Αθλητικός Σύλλογος Παλαίμαχων «Άγιος Γεώργιος» το 2026.
• Ο Τιμητικός Έπαινος του 2026 (Φωτογραφία 4): Ένας εξαιρετικά κομψός έπαινος που απονεμήθηκε στον Βασίλειο Μπαχτσαβάνη στις 24 Απριλίου 2026 από τον «Παγκύπριο Αθλητικό Σύλλογο Παλαίμαχων Άγιος Γεώργιος». Υπογεγραμμένος από τον Πρόεδρο Γιώργο Παπαμωυσέως και τον Σύμβουλο Άριστο Αριστείδη, ο έπαινος τιμά τον «γενναίο στρατιώτη του πεζικού που αντίσταθηκε ηρωικά το 1974 στον βάρβαρο Τούρκο εισβολέα υπερασπιζόμενος την Κύπρο μας».

4. Η Αγνωμοσύνη της Πολιτείας και η Όψιμη Δικαίωση

Παρά τον ηρωισμό που επέδειξαν στα πεδία των μαχών, οι μαχητές της ΕΛΔΥΚ και της Εθνικής Φρουράς βρέθηκαν αντιμέτωποι με την παγερή αδιαφορία και την αγνωμοσύνη της επίσημης Ελληνικής Πολιτείας κατά την επιστροφή τους. Για δεκαετίες, οι εκάστοτε κυβερνήσεις χρησιμοποιούσαν το νομικό τερτίπι ότι «δεν είχε κηρυχθεί επίσημα πόλεμος» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ως ανάχωμα για να αποφύγουν την ηθική και υλική αναγνώριση των πολεμιστών. Οι πολιτικές σκοπιμότητες της μεταπολίτευσης οδήγησαν στο να φορτωθούν στις πλάτες των απλών στρατιωτών όλα τα λάθη της πολιτικής ηγεσίας, συμπεριλαμβανομένης της αδράνειας μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου «Αττίλα».

Χρειάστηκε να περάσουν 28 ολόκληρα χρόνια ώστε το κράτος να αναγνωρίσει, στις 7 Νοεμβρίου 2002, τη θητεία του Βασίλη Μπαχτσαβάνη κατά την περίοδο της εισβολής ως υπηρεσία σε «Ζώνη Επιχειρήσεων». Η πλήρης νομοθετική ρύθμιση για τη χορήγηση ταυτότητας πολεμιστή Κύπρου και του σχετικού επιδόματος ψηφίστηκε μόλις στις 9 Νοεμβρίου 2021, σχεδόν μισό αιώνα μετά τα γεγονότα. Αυτή η εξοργιστική καθυστέρηση αναδεικνύει το μέγεθος της θεσμικής αγνωμοσύνης απέναντι σε ανθρώπους που έθεσαν τη ζωή τους στην υπηρεσία της πατρίδας.

5. Επίλογος: Το Κυπριακό ως Ανοιχτή Πληγή στον 21ο Αιώνα

Σήμερα, 52 χρόνια μετά την εισβολή, το Κυπριακό παραμένει μια ανοιχτή και αιμορροούσα πληγή για το ελληνικό έθνος. Η συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή του 36% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας και η παρουσία ισχυρών κατοχικών δυνάμεων εμποδίζουν κάθε ουσιαστική προσπάθεια για ένα κοινό και ειρηνικό μέλλον μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Οι επεκτατικοί νεοοθωμανικοί σχεδιασμοί της Άγκυρας, που βλέπει τα Κατεχόμενα ως γεωπολιτικό προγεφύρωμα, ενισχύονται από τη ρευστότητα του διεθνούς περιβάλλοντος και τις πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.

Το χρέος μας απέναντι στους νεκρούς της κυπριακής τραγωδίας δεν εξαντλείται σε μνημόσυνα και επετειακές ομιλίες. Απαιτεί τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης μακριά από τη λήθη του ευδαιμονισμού και, κυρίως, τη διαρκή ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας των Ενόπλων Δυνάμεων της Ελλάδας και της Κύπρου, ώστε να μην επιτραπεί ποτέ ξανά η επανάληψη των ίδιων τραγικών λαθών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΜΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ-ΠΡΟΔΟΣΙΑ

 

ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΑΖ

Στρατής Χαραλάμπους Αντγος(ΠΒ) ε.α. – Μέλος της Ε.Λ.Μ.,Συγγραφέας της ιστορικής μελέτης ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ  (αποκλειστική διάθεση ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΒΙΒΛΙΟΧΑΡΤΟΠΩΛΕΙΟ). Αρχική Πηγή : ΕΜΠΡΟΣ Μυτιλήνης

 

Νίκος Χριστοδουλίδης: «Χρέος μας ο τερματισμός της τουρκικής κατοχής»