Γράφει
Δρ. Ηλιάνα Παντελίδου
Παθολόγος,
Διευθύντρια Παθολογικής Κλινικής
Ιατρικό Ψυχικού

Η μηνιγγίτιδα είναι μια φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει τις μήνιγγες, δηλαδή τις προστατευτικές μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό και οφείλεται συνήθως σε λοιμώδη αίτια.

Είναι όλες οι μορφές μηνιγγίτιδας επικίνδυνες;

Είναι πολύ σημαντικό να γίνει σαφές ότι δεν είναι όλες οι μορφές μηνιγγίτιδας επικίνδυνες. Η ιογενής μηνιγγίτιδα, που είναι και η συχνότερη, είναι συνήθως ήπια και αυτοϊώμενη, με καλή πρόγνωση χωρίς ειδική θεραπεία. Αντίθετα, η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι πιο σπάνια αλλά πολύ σοβαρή και αποτελεί εξαιρετικά επείγουσα ιατρική κατάσταση που μπορεί να απειλήσει τη ζωή αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια μηνιγγίτιδας;

Τα συχνότερα αίτια της βακτηριακής μηνιγγίτιδας είναι ο πνευμονιόκοκκος, ο μηνιγγιτιδόκοκκος και ο αιμόφιλος. Σπανιότερα, η μηνιγγίτιδα μπορεί να προκληθεί από μύκητες, παράσιτα ή το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης, κυρίως σε ασθενείς με ανοσοκαταστολή ή χρόνια νοσήματα. Η ιογενής μηνιγγίτιδα προκαλείται συχνότερα από εντεροϊούς, οι οποίοι μεταδίδονται εύκολα κυρίως μεταξύ παιδιών και νεαρών ενήλικων, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Άλλοι ιοί που μπορεί να ευθύνονται είναι οι ερπητοϊοί και σπανιότερα ο ιός της παρωτίτιδας και της ιλαράς.

Πώς μεταδίδεται;

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού, δηλαδή με βήχα, φτέρνισμα ή στενή επαφή με μολυσμένο άτομο. Ο συγχρωτισμός σε κλειστούς χώρους, όπως σχολεία, στρατώνες και φοιτητικές εστίες, αυξάνει τον κίνδυνο διασποράς. Είναι σημαντικό ότι ορισμένα άτομα μπορεί να είναι φορείς των βακτηρίων, χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα, αλλά να μπορούν να τα μεταδώσουν.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως αιφνίδια και περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, αυχενική δυσκαμψία, φωτοφοβία, ναυτία και έμετο. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σύγχυση, διαταραχές συνείδησης, σπασμοί ή ακόμη και κώμα. Σε μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη μπορεί να εμφανιστεί χαρακτηριστικό αιμορραγικό εξάνθημα. Στα βρέφη τα συμπτώματα είναι συχνά μη ειδικά, όπως ευερεθιστότητα, μειωμένη σίτιση και υπνηλία, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη αναγνώριση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό της κλινικής εικόνας και εργαστηριακών εξετάσεων. Η οσφυονωτιαία παρακέντηση αποτελεί τη βασική διαγνωστική εξέταση, καθώς επιτρέπει την ανάλυση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και τη διάκριση μεταξύ βακτηριακής και ιογενούς μορφής.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα απαιτεί άμεση νοσηλεία και ταχεία έναρξη ενδοφλέβιας αντιβιοτικής αγωγής, συχνά πριν ακόμη επιβεβαιωθεί πλήρως η διάγνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις χορηγούνται και κορτικοστεροειδή για τη μείωση της φλεγμονής και των επιπλοκών. Η έγκαιρη θεραπεία είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόγνωση. Αντίθετα, η ιογενής μηνιγγίτιδα αντιμετωπίζεται κυρίως υποστηρικτικά, με ανάπαυση, ενυδάτωση και αναλγητικά, ενώ μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως σε λοιμώξεις από ερπητοϊούς, απαιτείται αντιϊκή αγωγή.

Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές;

Οι επιπλοκές εμφανίζονται κυρίως στις βακτηριακές μορφές και περιλαμβάνουν απώλεια ακοής, νευρολογικά ελλείμματα, μαθησιακές δυσκολίες, επιληπτικές κρίσεις και κινητικές διαταραχές. Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί σηψαιμία και πολυοργανική ανεπάρκεια, γεγονός που καθιστά τη νόσο ιδιαίτερα επικίνδυνη όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Πότε χρειάζονται μέτρα προφύλαξης;

Τα μέτρα προφύλαξης δεν είναι απαραίτητα σε όλες τις μορφές μηνιγγίτιδας. Στην ιογενή μηνιγγίτιδα συνήθως δεν απαιτούνται ειδικά μέτρα πέρα από τη βασική υγιεινή. Αντίθετα, σε περιπτώσεις βακτηριακής μηνιγγίτιδας, και ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μηνιγγιτιδόκοκκο, απαιτείται χορήγηση προφυλακτικής αντιβιοτικής αγωγής σε άτομα που είχαν στενή επαφή με τον ασθενή (όπως μέλη της οικογένειας ή συγκάτοικοι). Δεν συνιστάται ευρεία απολύμανση χώρων, καθώς το μικρόβιο δεν επιβιώνει για μεγάλο διάστημα στο περιβάλλον· επαρκούν τα συνήθη μέτρα καθαριότητας και αερισμού.

Πώς μπορεί να προληφθεί;

Ο εμβολιασμός αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης για τις σοβαρές βακτηριακές μορφές μηνιγγίτιδας. Υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια έναντι του πνευμονιόκοκκου, του μηνιγγιτιδόκοκκου και του αιμόφιλου, τα οποία έχουν μειώσει σημαντικά τη συχνότητα της νόσου. Παράλληλα, η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής, όπως το συχνό πλύσιμο των χεριών, η αποφυγή στενής επαφής με άτομα που νοσούν και η έγκαιρη ιατρική εκτίμηση όταν εμφανίζονται ύποπτα συμπτώματα, συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό της μετάδοσης και στην προστασία της δημόσιας υγείας.