Misak-ı Milli (Εθνικός Όρκος): Το ιδρυτικό γεωπολιτικό κείμενο της σύγχρονης Τουρκίας
Πώς ένα πολιτικό κείμενο του 1920 διαμόρφωσε τη στρατηγική κουλτούρα της Τουρκίας και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς στον δημόσιο και πολιτικό λόγο της Άγκυρας.
Ιστορικό Αφιέρωμα
Στις 28 Ιανουαρίου 1920, η τελευταία Οθωμανική Βουλή ενέκρινε ένα κείμενο που έμελλε να αποκτήσει διαχρονική σημασία για την τουρκική πολιτική σκέψη. Πρόκειται για το Misak-ı Milli (Εθνικός Όρκος ή Εθνικό Σύμφωνο), μια διακήρυξη έξι βασικών αρχών, η οποία θεωρείται μέχρι σήμερα το θεμέλιο της τουρκικής εθνικής στρατηγικής.
Αν και δεν αποτελεί διεθνή συνθήκη ούτε δεσμευτικό νομικό κείμενο, το Misak-ı Milli εκφράζει το πολιτικό όραμα του τουρκικού εθνικού κινήματος κατά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι αρχές του επηρέασαν τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς στον δημόσιο και πολιτικό λόγο της Τουρκίας.
Η ιστορική συγκυρία
Μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την υπογραφή της Ανακωχής του Μούδρου (30 Οκτωβρίου 1918), οι νικήτριες δυνάμεις προχώρησαν σε σχέδια διαμελισμού των οθωμανικών εδαφών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Μουσταφά Κεμάλ και οι συνεργάτες του προώθησαν την κατάρτιση ενός πολιτικού προγράμματος που θα καθόριζε τις ελάχιστες εθνικές επιδιώξεις του υπό διαμόρφωση τουρκικού κράτους. Οι βάσεις του είχαν τεθεί ήδη στα Συνέδρια του Ερζερούμ και της Σεβάστειας το 1919, ενώ το τελικό κείμενο εγκρίθηκε από την Οθωμανική Βουλή στις 28 Ιανουαρίου 1920 και δημοσιοποιήθηκε στις 17 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους.
Οι έξι βασικές αρχές
Το Misak-ı Milli περιλαμβάνει έξι θεμελιώδεις διακηρύξεις:
- τα εδάφη που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του οθωμανικού στρατού κατά την Ανακωχή του Μούδρου και κατοικούνταν κατά πλειονότητα από μουσουλμανικούς πληθυσμούς θεωρούνταν αδιαίρετο σύνολο,
- για ορισμένες περιοχές προβλεπόταν η δυνατότητα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων, μεταξύ των οποίων αναφερόταν και η Δυτική Θράκη,
- το μέλλον των αραβικών περιοχών θα έπρεπε να καθοριστεί από τους ίδιους τους κατοίκους τους,
- η προστασία των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων θα ίσχυε με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας,
- ζητούνταν η κατάργηση των διομολογήσεων (καπιτουλασιόν) που περιόριζαν την οικονομική και πολιτική κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας,
- υπογραμμιζόταν η πλήρης πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία του μελλοντικού τουρκικού κράτους.
Από την ιστορία στη σύγχρονη πολιτική
Παρότι τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας καθορίστηκαν αργότερα με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), το Misak-ı Milli εξακολουθεί να κατέχει ιδιαίτερη θέση στη συλλογική ιστορική μνήμη της χώρας.
Κατά καιρούς, Τούρκοι πολιτικοί και αναλυτές αναφέρονται στον Εθνικό Όρκο όταν συζητούν ζητήματα που αφορούν τη Μοσούλη, το Κιρκούκ, τη βόρεια Συρία ή τη Δυτική Θράκη, αντιμετωπίζοντάς τον ως ιστορικό σημείο αναφοράς και όχι ως ενεργό διεθνές νομικό κείμενο. Οι αναφορές αυτές αντανακλούν κυρίως τον τρόπο με τον οποίο η τουρκική στρατηγική σκέψη αντιλαμβάνεται την ιστορική της συνέχεια.
Η σημασία του για την Ελλάδα
Για την ελληνική πλευρά, η γνώση του Misak-ı Milli έχει ιδιαίτερη σημασία, όχι επειδή αποτελεί επίσημη βάση διεκδικήσεων, αλλά επειδή βοηθά στην κατανόηση του ιστορικού και ιδεολογικού πλαισίου μέσα στο οποίο διαμορφώνεται μέρος της τουρκικής γεωπολιτικής σκέψης.
Η μελέτη του, μαζί με το Nutuk του Μουσταφά Κεμάλ και τις «Αρχές του Τουρκισμού» του Ζιγιά Γκιοκάλπ, επιτρέπει μια πληρέστερη προσέγγιση της εξέλιξης της τουρκικής εθνικής ιδεολογίας από τις αρχές του 20ού αιώνα έως σήμερα.
Συμπέρασμα
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την υιοθέτησή του, το Misak-ı Milli εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα της σύγχρονης Τουρκίας. Δεν καθορίζει το ισχύον διεθνές δίκαιο ούτε τα σημερινά σύνορα της χώρας, όμως εξακολουθεί να επηρεάζει την ιστορική αυτοαντίληψη, τον δημόσιο διάλογο και τη στρατηγική κουλτούρα της Τουρκίας. Για όσους επιδιώκουν να κατανοήσουν τη διαχρονική τουρκική εξωτερική πολιτική, η μελέτη του παραμένει απαραίτητη.
Πηγές;
- Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi – Misak-ı Millî
- Türk Tarih Kurumu (www.ttk.gov.tr)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi – Ψηφιακό Αρχείο (www.tbmm.gov.tr)
- Atatürk Araştırma Merkezi (www.atam.gov.tr)
- Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları (Οι Αρχές του Τουρκισμού). İstanbul: Varlık Yayınları.
- Karpat, Kemal H. The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State. Oxford University Press.
