Σε μια κρίσιμη καμπή για τη διεθνή ασφάλεια και την παγκόσμια οικονομία, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα του, αναδεικνύοντας τις βαθιές γεωπολιτικές ρωγμές που προκαλεί η σύρραξη. Ο Αντιστράτηγος (ΠΒ) ε.α. Στρατής Χαραλάμπους αναλύει στο RodopiPress τα σενάρια της “επόμενης ημέρας”, τις επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας, τον αναθεωρημένο ρόλο της Τουρκίας ως “επιτήδειου ουδέτερου”, αλλά και τη στρατηγική θωράκιση της Ελλάδας και της Κύπρου απέναντι στις νέες απειλές.

Οι Γεωπολιτικές Επιπτώσεις μετά το τέλος του πολέμου των ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν

Μπήκαμε στην τέταρτη εβδομάδα του πιο περίεργου πολέμου του 21ου αιώνα, ο οποίος αποτελεί συνέχεια του πολέμου των «12 ημερών», εξελίσσεται από απόσταση με τη χρήση βαλλιστικών πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs), αεροσκαφών, ηλεκτρονικού πολέμου και ηλεκτρονικών αντιμέτρων, της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), του διαστήματος και φυσικά επιχειρήσεων πληροφοριών και σε μεγάλο βαθμό χρήση της προπαγάνδας, όλων των αποχρώσεων. Το βασικό όμως χαρακτηριστικό αυτού του πολέμου είναι η έλλειψη ενός συγκεκριμένου πολιτικού σκοπού, τον οποίο σύμφωνα με τα ισχύοντα καθορίζει η πολιτική ηγεσία και η στρατιωτική χρησιμοποιεί όλα τα μέσα για να τον εκπληρώσει.

Οικονομικές Επιπτώσεις και Ενεργειακή Ασφάλεια

Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ αναφορικά με τον σκοπό του πολέμου, διαρκώς μεταβαλλόμενες, δημιούργησαν και δημιουργούν σύγχυση και αποπροσανατολισμό από τις μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις του πολέμου σε όλη την υφήλιο. Σίγουρο είναι ότι οι μεταβολές αυτές, για το πολιτικό αποτέλεσμα του πολέμου, δείχνουν ξεκάθαρα την αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών αναφορικά με τις δυνατότητες στρατιωτικές, οικονομικές κλπ. του Ιράν και κυρίως την συνεκτικότητα του ισλαμό-φασιστικού καθεστώτος και τις ψυχικές δυνάμεις (φρόνημα, υπερηφάνεια, τιμή, φόβο) του ιρανικού λαού.

Ενώ διεξάγονται ανεπίσημες επαφές μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, στη βάση ενός σχεδίου δεκαπέντε σημείων, που προτάθηκε από τις ΗΠΑ, οι τελευταίες έχουν καλέσει το ΝΑΤΟ, την Κίνα και την Ινδία και άλλες χώρες που βλάπτονται οικονομικά να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη διακίνηση του πετρελαίου και του LNG μέσω των Στενών του Hormuz. Σύμφωνα με την εταιρεία Shell, η ημερήσια αφαίρεση 8-10 εκ βαρελιών αργού πετρελαίου και η μείωση κατά 20% της διάθεσης LNG από την αγορά, σίγουρα θα έχει αντίκτυπο στις χώρες που δεν είναι ενεργειακά αυτάρκεις. Οι επιπτώσεις αρχικά θα επηρεάσουν τη Νότια Ασία, στη συνέχεια την Ν.Α. και Β.Α. Ασία και μετά την Ευρώπη. Παράλληλα η αποκατάσταση των ζημιών, από τις προσβολές ενεργειακών εγκαταστάσεων στις χώρες του Κόλπου και στο Ιράν θα απαιτήσει αρκετό χρονικό διάστημα, μέχρι να επανέλθει η ομαλότητα στην αγορά. Ενώ σύμφωνα με εκτίμηση των αμερικάνικων εταιρειών, αν παραμείνει το πετρέλαιο στα 100 δολ. το βαρέλι, θα κερδίσουν το χρόνο 63,4 δις δολάρια. Ταυτόχρονα ελλοχεύει ο κίνδυνος περιβαλλοντικής καταστροφής, ενόσω προσβάλλονται εκατέρωθεν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Τρία Σενάρια για την Αναδιάταξη Ισχύος στη Μέση Ανατολή

Όμως ο πόλεμος τούτος, όταν επικρατήσει ειρήνη, θα έχει επιφέρει αναδιάταξη της γεωπολιτικής ισχύος στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και στον περιβάλλοντα χώρο, πάντοτε σε συνάρτηση με την κατάσταση στην οποία θα βρίσκεται το Ιράν και τον τρόπο τερματισμού του πολέμου, δηλαδή ποιος θα είναι ο νικητής και ποιος ο ηττημένος. Συγκεκριμένα, διαφαίνονται τρεις πιθανές εξελίξεις:

• Σενάριο 1: Μια αλλαγή στάσης στο Ιράν με το ίδιο ή άλλο καθεστώς, που να το φέρει πιο κοντά στη Δύση και κυρίως στις ΗΠΑ, θα τερματίσει το μονοπώλιο της Τουρκίας, ως χώρας μέλος του ΝΑΤΟ και με ειδική σχέση με την Ευρώπη, να αποτελεί το προπύργιο του Δυτικού κόσμου προς τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.

• Σενάριο 2: Η δεύτερη περίπτωση περιλαμβάνει πιθανόν ένα εξασθενημένο Ιράν, χωρίς επιθετικές δυνατότητες αλλά με το ίδιο ιλασμό-φασιστικό καθεστώς, απομονωμένο και χωρίς δυνατότητες να επηρεάσει τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή απευθείας ή μέσω «αντιπροσώπων». Στην περίπτωση αυτή το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Τουρκίας θα μεγαλώσει και εφόσον ομαλοποιηθούν οι σχέσεις με το Ισραήλ, κάτι που οι ΗΠΑ το επιζητούν διακαώς, θα έχουμε δύο «δορυφόρους» της πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή.

• Σενάριο 3: Η τρίτη περίπτωση και λιγότερο πιθανή στηρίζεται στην κατάρρευση του Ιράν, αποτέλεσμα μιας λιγότερο πιθανής χερσαίας εισβολής (1) ή ενός δύσκολο να επιτευχθεί λαϊκού ξεσηκωμού και η δημιουργία αποσχιστικών τάσεων από τις εθνότητες που αποτελούν το σύνολο των 90 εκ. του Ιρανικού λαού. Η εξέλιξη αυτή θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην Τουρκία και όχι μόνο. Σχεδόν όλες οι συνορεύουσες χώρες με το Ιράν έχουν ομοεθνείς πληθυσμούς εντός της ιρανικής επικράτειας.

Το Κουρδικό Ζήτημα και ο «Εφιάλτης» της Άγκυρας

Οι Κούρδοι της περιοχής (Ιράν-Ιράκ-Τουρκία-Συρία), στην περίπτωση αυτή, θα προσπαθήσουν να επιτύχουν τη δημιουργία κρατικής οντότητας ή το λιγότερο αυτονομία στις περιοχές που διαβιούν. Τούτο το «εφιαλτικό σενάριο» για την Τουρκία αλλά και για τις άλλες χώρες όχι μόνο θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πιθανή αλλαγή των συνόρων αλλά ταυτόχρονα θα περατωθεί εν τη γένεση του το σχέδιο για «Μια Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία». Παράλληλα θα απειλήσει την ήδη εύθραυστή εσωτερική σταθερότητα και ασφάλεια των χωρών αυτών. Επί πλέον θα οδηγήσει σε μαζικές ροές προσφύγων, είτε μέσω ξηράς είτε μέσω θαλάσσης, με κατεύθυνση προς την Ελλάδα-Κύπρο και στη συνέχεια στην Ευρώπη.

Σχεδόν όλες οι χώρες της περιοχής έχουν εμπλακεί άμεσα η έμμεσα στον πόλεμο, σε χειρότερη όμως μοίρα βρίσκονται το Ιράκ και ο Λίβανος. Το μεν πρώτο διότι ο πόλεμος το βρήκε στη διαδικασία καθορισμού του νέου πρωθυπουργού, μετά τις εκλογές, διαθέτει ισχυρές φίλο-ιρανικές σιιτικές δυνάμεις εντός και εκτός του στρατεύματος, που συνασπίστηκαν υπό τον τίτλο «Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ» και προσβάλλουν στόχους των ΗΠΑ-Ισραήλ μέσα και έξω από το Ιράκ. Ταυτόχρονα απείλησε τους Κούρδους, σε περίπτωση που αποφασίσουν να συμμετάσχουν σε πιθανή χερσαία εισβολή στο Ιράν και σε συνδυασμό με την στάθμευση ικανών δυνάμεων της Τουρκίας στο Β. Ιράκ δημιουργείται σκηνικό εμφυλίου πολέμου, με απρόβλεπτες συνέπειες για την σταθερότητα της χώρας.

Η Αντίδραση της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ε.Ε.

Ο Λίβανος, ενώ προσπαθούσε να αφοπλίσει την Χεζμπολάχ, βρέθηκε μέσα στον κυκλώνα του πολέμου, όταν στις 3 Μαρτίου η φίλο-ιρανική οργάνωση έκανε δυναμική επανεμφάνιση με την εκτόξευση ρουκετών κατά του Βορείου Ισραήλ, παρά τα σοβαρά κτυπήματα που είχε δεχθεί πριν μερικούς μήνες. Το Ισραήλ απάντησε με βομβαρδισμούς και χερσαία εισβολή για να δημιουργήσει νότια του ποταμού Λιτάνι μια ουδέτερη ζώνη, όπως έχει δημιουργήσει στη Συρία.

Οι χώρες του Κόλπου δέχθηκαν και δέχονται σοβαρά πλήγματα από το Ιράν, όχι μόνο στις αμερικάνικες βάσεις που φιλοξενούν αλλά και στις εγκαταστάσεις πετρελαίου και LNG. Οι δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία των χωρών αυτών, πιθανόν να οδηγήσει στην επανεξέταση των σχέσεων τους με το Ισραήλ (συμφωνίες Abraham) και στην αλλαγή της στάσης του, εφόσον το αποτέλεσμα του πολέμου δεν είναι τέτοιο, ώστε να εκμηδενισθεί ο κίνδυνος απειλής από το μεταπολεμικό Ιράν. Δηλαδή η στρατιωτική ηγεμονία των ΗΠΑ θα έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα.

Η ταχύτατη αποστολή αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων για την προστασία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η παράλληλη ανάπτυξη των συστοιχιών Patriot στην Κάρπαθο και στη Βόρεια Ελλάδα με ταυτόχρονη ενεργοποίηση του συστήματος αεράμυνας της Χώρας, απέδειξε αφενός την ετοιμότητα των ΕΔ και αφετέρου εμπέδωσε το αίσθημα ασφάλειας στον Κυπριακό και Ελληνικό λαό. Η παράλληλη δε αποστολή ναυτικών δυνάμεων από χώρες της Ε.Ε. (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Ολλανδία) στην Ανατολική Μεσόγειο για την προστασία της Κύπρου και όχι μόνο, αποτελεί δείγμα της κοινοτική αλληλεγγύης και παράλληλα επιβεβαιωτικό της στρατηγικής αξίας της Μεγαλονήσου και της Κρήτης. Οι καθημερινές δηλώσεις των Τούρκων υπευθύνων περί δήθεν «παραβίαση της αποστρατικοποίησης των νησιών», εξουδετερώθηκαν εν τη πράξει και δεν έχουν ιδιαίτερη αξία.

Ο Ερντογάν και η Πολιτική του «Επιτήδειου Ουδέτερου»

Η κυβέρνηση Ερντογάν αναγκαστικά επέστρεψε στην πολιτική του Κεμάλ Ατατούρκ, που συνοψίζεται στη φράση «Ειρήνη στον Κόσμο, ειρήνη στη Χώρα». Αρκείται σε φραστικές επιθέσεις μόνο κατά του Ισραήλ, αφού και ο Τούρκος ΥΠΕΞ στο Ριάντ στη σύνοδο των μουσουλμανικών χωρών της περιοχής υπέγραψε την κοινή δήλωση καταδίκης του Ιράν. Επίσης η κυβέρνηση Ερντογάν απέφυγε να φέρει το θέμα της έμμεσης συμμετοχής της στον πόλεμο (χρήση βάσεων και ραντάρ) στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση, φοβούμενη αντίδραση των δικών της βουλευτών και προσπάθησε να επωφεληθεί στη βάση της ειδικής σχέσης Τράμπ- Ερντογάν. Αν κρίνουμε από τις δηλώσεις των Αμερικανών επισήμων, για μείωση των οικονομικών κυρώσεων, την πιθανή επανένταξη στο πρόγραμμα των F-35 και το κυριότερο την επίτευξη λύσης στο δικαστικό πρόβλημα της τουρκικής Halk Bank στις ΗΠΑ και την αποφυγή καταβολής ενός μεγάλου προστίμου, φαίνεται ότι το πέτυχε. Ο «επιτήδειος ουδέτερος» του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου συνεχίζει την ίδια πολιτική, δείγμα μεν της σταθερότητας της εξωτερικής της πολιτικής και ταυτόχρονα στην πράξη εξουδετερώθηκαν οι θιασώτες της αλλαγής του προσανατολισμού της χώρας, από τη Δύση προς την Ανατολή (Ρωσία-Κίνα).

Συμπέρασμα

Η πλήρης υποταγή του Ιράν θα απαιτήσει μεγάλες θυσίες σε ανθρώπινο δυναμικό και πόρους. Σε διαφορετική περίπτωση ένας τερματισμός του πολέμου με ένα τραυματισμένο αλλά με το ίδιο καθεστώς Ιράν, θα εκληφθεί από το τελευταίο σαν νίκη του Ισλαμισμού κατά του Σιωνισμού και της Δύσης και θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για επανάληψη των επιχειρήσεων στο μέλλον, ενώ η παγκόσμια οικονομία θα έχει δεχθεί πλήγμα, που θα χρειαστεί αρκετό χρόνο για να «επουλωθεί», κυρίως στις μη ενεργειακά αυτάρκεις χώρες.

Μυτιλήνη 26 Μαρτίου 2026 Στρατής Χαραλάμπους Αντγος(ΠΒ) ε.α. – Μέλος της Ε.Λ.Μ.

(1) Πληροφορίες από τα ΜΜΕ αναφέρουν την άφιξη στην περιοχή περίπου 8000 ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ, φαινομενικά για την εξασφάλιση της απρόσκοπτης διέλευσης από τα Στενά του Hormuz, χωρίς να αποκλείεται μια καταδρομική επιχείρηση στη νήσο Χάγκ ή σε κάποιο στρατηγικό σημείο του Ιράν.