Ως υπόμνηση για την κρισιμότητα, αλλά και την αυξανόμενη υποβάθμιση του εδάφους, λειτουργεί η σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Εδάφους (5 Δεκεμβρίου). Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, το έδαφος αποτελεί το «λεπτό δέρμα» του πλανήτη, έναν φυσικό πόρο που πρακτικά δεν είναι ανανεώσιμος σε ανθρώπινη χρονική κλίμακα, καθώς για τον σχηματισμό μόλις ενός εκατοστού απαιτούνται αιώνες έως και χιλιετίες.
Σήμερα, η υγεία των εδαφών απειλείται περισσότερο από ποτέ, με τη διάβρωση και την ερημοποίηση να αποτελούν τις κυριότερες προκλήσεις, ιδιαίτερα για χώρες της Μεσογείου όπως η Ελλάδα.
Από τη διάβρωση στην ερημοποίηση Σύμφωνα με στοιχεία που αναδεικνύει το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, η διάβρωση εξελίσσεται ραγδαία. Μικρές εδαφικές αυλακώσεις (μικροχαραδρώσεις) μπορούν γρήγορα να μετατραπούν σε βαθιές χαράδρες, αφαιρώντας το γόνιμο επιφανειακό υλικό και αλλοιώνοντας μόνιμα το τοπίο.
Η κλιματική κρίση λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής αυτού του κινδύνου. Ακραία φαινόμενα, όπως έντονες βροχοπτώσεις, πλημμύρες και πυρκαγιές –φαινόμενα που βιώνουμε όλο και συχνότερα– επιταχύνουν την υποβάθμιση. Το αποτέλεσμα είναι η ερημοποίηση: η γη χάνει την παραγωγικότητά της και την ανθεκτικότητά της, ένα πρόβλημα που ήδη χαρακτηρίζεται ως υψηλού κινδύνου για μεγάλες εκτάσεις της ελληνικής επικράτειας.
Η «σιωπηλή υποδομή» της ζωής Παρά τη «σιωπηλή» του παρουσία, το έδαφος είναι ο θεμέλιος λίθος κάθε χερσαίου οικοσυστήματος και της ανθρώπινης επιβίωσης, καθώς συμβάλλει:
-
Στη διατροφική ασφάλεια: Υποστηρίζει το 95% της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων.
-
Στη ρύθμιση του κλίματος: Δεσμεύει τεράστιες ποσότητες οργανικού άνθρακα.
-
Στη βιοποικιλότητα: Φιλοξενεί το 25% των ζωντανών οργανισμών του πλανήτη.
-
Στην υδρολογική ισορροπία: Λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο και αποθήκη νερού, θωρακίζοντας τις περιοχές από πλημμύρες και ξηρασίες.
Το ΕΚΠΑ τονίζει την άμεση ανάγκη για συστηματική χαρτογράφηση και παρακολούθηση των φαινομένων διάβρωσης, καθώς και για την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών προστασίας. Χωρίς υγιές έδαφος, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη γεωργία, ούτε σταθερά οικοσυστήματα.
