Βαλκάνια: Το παρασκήνιο της Συνόδου στο Μαυροβούνιο, το ευρωπαϊκό «τελεσίγραφο» στη Σερβία και ο αναβαθμισμένος ρόλος της Ελλάδας
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Με φόντο το κοσμοπολίτικο θέρετρο Τίβατ του Μαυροβουνίου, η Σύνοδος Κορυφής Ε.Ε. – Δυτικών Βαλκανίων ολοκληρώθηκε επισφραγίζοντας μια ριζική αλλαγή στρατηγικής από την πλευρά των Βρυξελλών. Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την περιοχή δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια τυπική, γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά ως μια «γεωστρατηγική αναγκαιότητα» και μια μακροχρόνια επένδυση ασφάλειας, η οποία πυροδοτήθηκε από τη νέα διεθνή πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρέθηκαν το νέο μοντέλο της «σταδιακής ένταξης», το αυστηρό μήνυμα της ευρωπαϊκής ηγεσίας προς το Βελιγράδι για τερματισμό του «διπλού ταμπλό», καθώς και ο ηγετικός ρόλος που αναλαμβάνει η Ελλάδα, με ορίζοντα την ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. το β’ εξάμηνο του 2027.
1. Η «Ακτινογραφία» της Συνόδου: Μοντέλο Σταδιακής Προσχώρησης
Προκειμένου να ξεπεραστεί το πολυετές τέλμα που κρατά ορισμένες χώρες στον «προθάλαμο» για περισσότερα από 15 χρόνια, η Γαλλία και η Γερμανία παρουσίασαν μια κοινή, ριζοσπαστική πρόταση:
-
Η πρόταση Μακρόν-Μερτς: Όπως εξήγησε ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, θεσπίζεται μια διαδικασία «ενισχυμένης σταδιακής προσχώρησης». Όταν ένα υποψήφιο κράτος υιοθετεί πλήρως το κοινοτικό κεκτημένο σε έναν συγκεκριμένο τομέα (π.χ. στην ενέργεια ή την εξωτερική πολιτική), θα μπορεί να συμμετέχει άμεσα στα αντίστοιχα θεσμικά όργανα και τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, χωρίς να περιμένει την πλήρη ένταξη.
-
Η αυτοκριτική της Ε.Ε.: Ο Γερμανός Καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, παραδέχθηκε ανοιχτά ότι το γεγονός πως η Ε.Ε. έχει να υποδεχθεί νέο μέλος εδώ και 13 χρόνια αναδεικνύει σημαντικές ελλείψεις και από την πλευρά των ίδιων των ευρωπαϊκών θεσμών.
-
Πρωτοπόρος το Μαυροβούνιο: Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξήρε τις μεταρρυθμίσεις της Ποντγκόριτσα, τονίζοντας ότι η ένταξη του Μαυροβουνίου ως το 28ο κράτος-μέλος μέχρι το 2028 είναι απολύτως εφικτή, με την Αλβανία να ακολουθεί κατά πόδας.
2. Το Παρασκήνιο με τη Σερβία: «Τέλος στο Διπλό Παιχνίδι»
Το πιο θερμό επεισόδιο της Συνόδου παίχτηκε στο περιθώριο των εργασιών, κατά τη διάρκεια της κλειστής πρωινής συνάντησης που είχαν οι Φρ. Μερτς, Εμ. Μακρόν, Αντ. Κόστα και Ούρσ. φον ντερ Λάιεν με τον Πρόεδρο της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Ο Γερμανός Καγκελάριος ήταν απολύτως σαφής και κατηγορηματικός στις δηλώσεις του:
«Η Σερβία πρέπει να αποφασίσει πού βλέπει το μέλλον της. Μια επαμφοτερίζουσα πολιτική μεταξύ της Ρωσίας, της Κίνας και της Ευρώπης δεν είναι πλέον δυνατή. Της διαμηνύσαμε με σαφήνεια τι αναμένουμε, προσφέροντάς της παράλληλα έναν ανοιχτό δρόμο προς την Ε.Ε.».
Από την πλευρά του, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς προσπάθησε να χαμηλώσει τους τόνους, χαρακτηρίζοντας «πολύ καλές» τις συνομιλίες και επαναλαμβάνοντας ότι η ευρωπαϊκή πορεία αποτελεί «στρατηγικό στόχο» της χώρας του, αν και παραδέχθηκε ότι απαιτούνται ακόμη πολλές εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.
3. Η Στρατηγική Παρέμβαση της Ελλάδας και ο Ρόλος του Κωνσταντίνου Τασούλα
Η Ελλάδα, εκπροσωπούμενη από τον Πρόεδρο της Βουλής, Κωνσταντίνο Τασούλα, διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στη Σύνοδο, επαναφέροντας το ιστορικό βάρος της Διακήρυξης της Θεσσαλονίκης του 2003, η οποία και άνοιξε τον ευρωπαϊκό δρόμο για τα Βαλκάνια.
Ο κ. Τασούλας, τόσο κατά την άφιξή του όσο και με επίσημη παρέμβασή του στην Ολομέλεια της Συνόδου, ξεκαθάρισε τη θέση της Αθήνας:
-
Εθνικό Συμφέρον: Η σταθεροποίηση των Δυτικών Βαλκανίων αποτελεί ζήτημα μείζονος εθνικού ενδιαφέροντος για την Ελλάδα, καθώς η χώρα επιδιώκει σταθερά να περιβάλλεται στα βόρεια σύνορά της από ένα ασφαλές, ενωσιακό θεσμικό περιβάλλον.
-
Απαράβατοι Όροι: Η ελληνική στήριξη δεν είναι «λευκή επιταγή». Ο κ. Τασούλας έθεσε ως απαράβατο όρο για την ενσωμάτωση των γειτονικών χωρών την απόλυτη τήρηση των κανόνων καλής γειτονίας, του διεθνούς δικαίου και των δεσμευτικών διεθνών συνθηκών.
-
Ορόσημο το 2027: Ο Έλληνας αξιωματούχος προχώρησε σε μια σημαντική ανακοίνωση, γνωστοποιώντας ότι η ενταξιακή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων θα αποτελέσει κεντρική προτεραιότητα της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. κατά το β’ εξάμηνο του 2027.
Για εμάς εδώ στη Θράκη, η οποία αποτελεί τη φυσική γεωγραφική και οικονομική πύλη προς τη βαλκανική ενδοχώρα, οι εξελίξεις αυτές έχουν υπαρξιακό χαρακτήρα. Η μετατροπή των βορείων συνόρων μας σε ένα καθαρό «ενωσιακό περιβάλλον» διευκολύνει άμεσα το εμπόριο, τις μεταφορές και τις υποδομές της περιοχής μας. Η ανακοίνωση του κ. Τασούλα για την ελληνική Προεδρία του 2027 βάζει τη χώρα μας στο τιμόνι των εξελίξεων. Η Αθήνα, όμως, οφείλει να αξιοποιήσει αυτό το εργαλείο με αυστηρότητα: καμία έκπτωση σε θέματα διεθνούς δικαίου και προστασίας μειονοτήτων δεν πρέπει να γίνει ανεκτή για χάρη της «γρήγορης» σταδιακής ένταξης χωρών όπως η Αλβανία ή τα Σκόπια. Η γεωπολιτική σταθερότητα απαιτεί καθαρούς κανόνες, όχι διπλωματικές υποχωρήσεις.
