Η Ακτινογραφία της Πολιτικής Βίας: Οι Διεθνείς Τάσεις της ACLED, η «Κανονικοποίηση» των Εκλογών του 2023 και η Κλιμάκωση του 2026
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Οι πρόσφατες βίαιες επιθέσεις εναντίον Ευρωπαίων πολιτικών, όπως η απόπειρα δολοφονίας κατά του Σλοβάκου Πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίτσο και οι επιθέσεις σε υποψηφίους στη Γερμανία, δημιούργησαν διεθνώς την αίσθηση ότι η ριζοσπαστική βία βρίσκεται σε έξαρση. Ωστόσο, τα δεδομένα του ACLED (Armed Conflict Location & Event Data Project) δείχνουν ότι η βία από ριζοσπαστικές ομάδες στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε σταθερά επίπεδα από το 2020.
Η γεωγραφική κατανομή αυτής της βίας εμφανίζει έντονη ασυμμετρία, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην πρώτη θέση, αντιπροσωπεύοντας το 57% των βίαιων συμβάντων στην Ε.Ε. από το 2020 (ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 15% και τη Γερμανία με 14%).
Ενώ στην Ε.Ε. η ακροδεξιά ευθύνεται για το 85% των στοχευμένων επιθέσεων, στην Ελλάδα το σκηνικό ανατρέπεται. Πάνω από το 80% των βίαιων ενεργειών στη χώρα μας προέρχεται από ακροαριστερές και αναρχικές ομάδες, οι οποίες εμπλέκονται σε «πόλεμο δρόμου» με την αστυνομία, ενώ έχουν αναλάβει την ευθύνη για σειρά βομβιστικών αποπειρών. Η ελληνική ακροδεξιά εμπλέκεται στο 16% των περιστατικών, στοχεύοντας στο παρελθόν κυρίως μειονότητες και μετανάστες.
Η «Κανονικοποίηση» της Πολιτικής Βίας και το Ορόσημο του 2023
Αυτή η εγχώρια ιδιαιτερότητα αποτυπώνεται ανάγλυφα στην ειδική έκθεση του ACLED για τις βουλευτικές εκλογές του 2023 στην Ελλάδα (Ν. Παπαδογιαννάκη, Β. Γιαγκοπούλου, Α. Μάρκο). Η έκθεση αναδεικνύει μια βαθιά ριζωμένη κανονικοποίηση της πολιτικής βίας, η οποία ενσωματώνεται στην ίδια την πολιτική διαδικασία της χώρας και τροφοδοτείται διαχρονικά από το διάχυτο αίσθημα πολιτικής ατιμωρησίας και κυβερνητικής αμέλειας.
Το 2023, το κλίμα πολώθηκε ακραία μετά τη φονική μετωπική σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη (28 Φεβρουαρίου 2023) που στοίχισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους. Το δυστύχημα πυροδότησε μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, καθυστέρησε την προκήρυξη των εκλογών (που διεξήχθησαν τελικά τον Μάιο με το σύστημα της απλής αναλογικής) και επανέφερε στο προσκήνιο διαμαρτυρίες δεκαετιών για την κατάρρευση των θεσμών λογοδοσίας και δικαιοσύνης. Παράλληλα, οι προσπάθειες του έγκλειστου στελέχους της νεοναζιστικής εγκληματικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή», Ηλία Κασιδιάρη, να επηρεάσει τις εκλογές μέσα από τις φυλακές Δομοκού, επέτειναν την ένταση, πριν το κόμμα του αποκλειστεί τελικά από το Ανώτατο Δικαστήριο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η πολιτική βία στην Ελλάδα εμφανίζει συγκεκριμένα μοτίβα:
-
Στοχοποίηση Πολιτικών Προσώπων: Η ACLED κατέγραψε σχεδόν 200 περιστατικά βίας με στόχο πολίτες και μέλη κομμάτων από το 2019 έως το 2023. Κατά την προεκλογική περίοδο του 2019 καταγράφηκαν περισσότερα από 65 περιστατικά (με έξαρση τον Μάιο και τον Ιούλιο). Η πλειονότητα των επιθέσεων αυτών στράφηκε κατά αριστερών κομμάτων (ΣΕΚ, ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ), αν και η Νέα Δημοκρατία στοχοποιήθηκε επίσης (επιθέσεις το 2019 και επίθεση κατά του Δημάρχου Αθηναίων το 2020).
-
Επιθέσεις Υψηλού Προφίλ το 2023: Στις αρχές του 2023 καταγράφηκαν εμβληματικές επιθέσεις, όπως ο ξυλοδαρμός του υποψηφίου του κόμματος «Έλληνες» Χρήστου Ρήγα από αντιεξουσιαστές και η άγρια επίθεση κατά του βουλευτή του ΜέΡΑ25 Γιάνη Βαρουφάκη στα Εξάρχεια.
-
Ο Κύκλος της «Προσδοκώμενης» Βίας στους Δρόμους: Η παραδοσιακή ιδεολογική κόντρα μεταξύ Αριστεράς και Αστυνομίας οδηγεί σε μια αμοιβαία προσδοκία βίας. Από τα 14 βίαια ξεσπάσματα κατά τις (κατά βάση ειρηνικές) διαδηλώσεις για τα Τέμπη, έως τις άγριες συγκρούσεις του Δεκεμβρίου 2022 μετά τη θανάσιμη βολή αστυνομικού κατά του 16χρονου Ρομά Κώστα Φραγκούλη στη Θεσσαλονίκη, το μοτίβο παραμένει σταθερό: χρήση μολότοφ, πετρών και οδοφραγμάτων από τη μία, δακρυγόνα, βομβίδες κρότου-λάμψης και αστυνομική βαναυσότητα από την άλλη.
Όπως σημειώνουν οι αναλύτριες, οι εικόνες αυτές έχουν κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό στην ελληνική κοινωνία, ώστε σπάνια προκαλούν γενικευμένη κοινωνική αναταραχή, καθώς η πολιτική βία αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα «σταθερό υπόβαθρο» της δημόσιας ζωής, ανεξάρτητο από το εκάστοτε εκλογικό αποτέλεσμα.
Διαχρονική Σύγκριση και η Αιματηρή Κλιμάκωση της 1ης Ιουλίου 2026
Η διαπίστωση της έκθεσης ότι η κανονικοποίηση της βίας τείνει να συντηρεί έναν αέναο κύκλο, επιβεβαιώνεται από τη διαχρονική πανεπιστημιακή έρευνα (Β. Γεωργιάδου, Λ. Ρόρη, Κ. Ρουμανιάς) για την περίοδο 2008–2019. Η έρευνα κατέγραψε 1.886 περιστατικά από την άκρα Αριστερά έναντι 500 από την άκρα Δεξιά (αναλογία 3,5 προς 1). Η ποιοτική διαφορά των χτυπημάτων ήταν ανέκαθεν ασαφής καθώς η άκρα Αριστερά επέλεγε κυρίως υλικούς στόχους (καταστροφές υποδομών, τρόλεϊ, καταστημάτων) που κατέληγαν σε ανθρώπινες απώλειες (όπως στην περίπτωση της Marfin), ενώ η άκρα Δεξιά ειδικά την περίοδο της εγκληματικής οργάνωσης ΧΑ εστράφη στρεφόταν εναντίον ανθρώπινων στόχων (π.χ. μετανάστες,Π. Φύσσας,).
Αυτή η λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ «υλικών» και «ανθρώπινων» στόχων κατέρρευσε οριστικά την 1η Ιουλίου 2026, μέσω ενός συντονισμένου μπαράζ εμπρηστικών επιθέσεων στη Θεσσαλονίκη. Μέσα σε διάστημα μόλις 17 λεπτών (04:18 έως 04:35), τοποθετήθηκαν αυτοσχέδιοι εμπρηστικοί μηχανισμοί (γκαζάκια) στις εισόδους κατοικιών τριών στελεχών της Νέας Δημοκρατίας: του Προέδρου της Διοικούσας Θεσσαλονίκης Ζήση Ιωακείμοβιτς (Πυλαία), της πολιτευτού Α’ Θεσσαλονίκης Αφροδίτης Νέστορα (Τούμπα) και του πρώην βουλευτή Σάββα Αναστασιάδη (Ανάληψη – Χαριλάου).
Το τρίτο περιστατικό οδήγησε σε τραγωδία. Η έκρηξη στην πυλωτή προκάλεσε πυρκαγιά που κατέστρεψε δύο αυτοκίνητα και παγίδευσε τους ενοίκους στους επάνω ορόφους. Η μητέρα της πολιτευτού, Βάγια Νέστορα, μεταφέρθηκε με σοβαρά εγκαύματα και αναπνευστικά προβλήματα στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο, όπου εισήχθη διασωληνωμένη στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και τελικά κατέληξε.
Το γεγονός αυτό προκάλεσε άμεση πολιτική κλιμάκωση:
-
Η Κυβέρνηση: Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τους Υπουργούς Προστασίας του Πολίτη και Υγείας, μετέβη εκτάκτως στη Θεσσαλονίκη, κάνοντας λόγο για «άνανδρη, τρομοκρατική, δολοφονική επίθεση» από κοινούς εγκληματίες και διαμήνυσε «μηδενική ανοχή». Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης τόνισε ότι η τοποθέτηση εκρηκτικών σε αστικό ιστό συνιστά αποδοχή της πιθανότητας θανάτου, συνδέοντας το ορμητήριο των δραστών με μια «δήθεν ακροαριστερή ιδεολογία» και την αντίδρασή τους στις πρόσφατες εκκενώσεις πανεπιστημιακών καταλήψεων.
-
Η Αντιπολίτευση: Σύσσωμα τα κόμματα της αντιπολίτευσης (ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Ελληνική Λύση) εξέδωσαν ανακοινώσεις καταδίκης, με το ΚΚΕ ωστόσο να σημειώνει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει πολιτικά το συμβάν.
Η Κρατική Ασφάλεια έχει εξαπολύσει ανθρωποκυνηγητό για τον εντοπισμό των δραστών, σε μια υπόθεση που επιβεβαιώνει με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι η «κανονικοποιημένη» βία χαμηλής έντασης μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε θανατηφόρα τρομοκρατία.
Σχόλιο Σύνταξης
Η τραγική απώλεια της Βάγιας Νέστορα στη Θεσσαλονίκη διαλύει τις ακαδημαϊκές αυταπάτες περί «βίας χαμηλής έντασης» ή «στοχοποίησης αποκλειστικά υλικών υποδομών». Όπως προειδοποιούσε η έκθεση της ACLED ήδη από το 2023, η προϊούσα κανονικοποίηση της πολιτικής βίας και η ανοχή απέναντι στην «επαναστατική γυμναστική» των δρόμων νομοτελειακά θα οδηγούσε σε τυφλά, θανατηφόρα χτυπήματα. Όταν εκρηκτικοί μηχανισμοί τοποθετούνται σε πυλωτές πολυκατοικιών μέσα στον αστικό ιστό, ο στόχος δεν είναι η διαμαρτυρία, είναι ο φόνος. Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να συντηρεί αυτή τη θλιβερή ευρωπαϊκή πρωτιά (57% των περιστάσεων στην Ε.Ε.). Η δημοκρατία οφείλει να απαντήσει με απόλυτη θεσμική αυστηρότητα, ξεριζώνοντας όχι μόνο τους φυσικούς αυτουργούς, αλλά και τα πολιτικά αφηγήματα που επί δεκαετίες προσφέρουν ιδεολογικό άλλοθι στους δολοφόνους.
Πηγή: ACLED Insight (Εκθέσεις 2023 & 2024) / Έρευνα για την πολιτική βία (Β. Γεωργιάδου, Λ. Ρόρη, Κ. Ρωμανιάς) / Ρεπορτάζ ΑΠΕ-ΜΠΕ & δηλώσεις Skai Radio (1/7/2026) Επιμέλεια: Rodopipress Team
Θεσσαλονίκη: Δολοφονικές Εμπρηστικές Επιθέσεις – Δηλώσεις Κ. Τασούλα και Κ. Μητσοτάκη
Θεσσαλονίκη Εμπρησμοί: Στα Ίχνη των Δραστών η Αντιτρομοκρατική – Παρέμβαση Μ. Χρυσοχοΐδη
