Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Αυτό που λείπει από τα φετινά Χριστούγεννα στη Θράκη δεν είναι η εορταστική εικόνα. Είναι το ιστορικό και πνευματικό της βάθος. Σε έναν τόπο όπου η Ορθοδοξία υπήρξε επί αιώνες τρόπος επιβίωσης και όχι απλό πολιτισμικό συμπλήρωμα, η θρησκευτική μνήμη μοιάζει να υποχωρεί μπροστά σε μια άνευρη κοσμικότητα. Η Ενανθρώπηση αντικαθίσταται από γενικούς «χειμερινούς» συμβολισμούς και τα πρόσωπα της τοπικής αγιότητας παραμερίζονται από έναν παγκοσμιοποιημένο, ακίνδυνο Santa Claus.
Όταν η κοσμικότητα γίνεται πολιτική επιλογή
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι απολύτως πρακτικό. Ενδεικτικά, η Κομοτηνή δαπάνησε περίπου 140.000 ευρώ για «θεματικά πάρκα» και εορταστικές εκδηλώσεις, οι οποίες —πλην ελαχίστων εξαιρέσεων— δεν είχαν ουσιαστική σχέση με τα Χριστούγεννα. Ούτε θεολογικά, ούτε ιστορικά, ούτε καν συμβολικά.
Δεν πρόκειται για ζήτημα αισθητικής ή γούστου. Πρόκειται για επιλογή προσανατολισμού. Δημόσιο χρήμα επενδύεται σε μια ουδέτερη, αποστειρωμένη εορταστικότητα, αποκομμένη από την ταυτότητα του τόπου. Σε μια περιοχή με τόσο πυκνή πνευματική ιστορία, τα Χριστούγεννα μετατρέπονται σε «χειμερινό event» — χωρίς Φάτνη, χωρίς μνήμη, χωρίς πρόσωπα.
Μια αγιολογική συνέχεια που δεν χωρά στις βιτρίνες
Κι όμως, η Θράκη δεν στερείται περιεχομένου. Στερείται ανάκλησης. Η πνευματική της ιστορία δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά συγκεκριμένα πρόσωπα που έζησαν ακριβώς το νόημα των Χριστουγέννων: την ταπείνωση, την πίστη χωρίς εγγυήσεις, τη ζωή στο περιθώριο της ισχύος.
Η αγιολογική αυτή συνέχεια ξεκινά ήδη από τον 2ο αιώνα με την Αγία Μελιτίνη (160 μ.Χ.) και την Αγία Γλυκερία, μορφές που θεμελιώνουν την πρώτη χριστιανική μαρτυρία στη θρακική γη. Συνεχίζεται με τη συλλογική πίστη των 40 Παρθένων της Αδριανούπολης και των 37 Μαρτύρων της Βιζύης, όπου η αγιότητα παύει να είναι ατομική υπόθεση και γίνεται υπόθεση κοινότητας.
Στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, η αλυσίδα όχι μόνο δεν σπάει, αλλά αποκτά νέα χαρακτηριστικά. Ο Ιωάννης Δούκας Βατάτζης (γεν. 1193, Διδυμότειχο) ενσαρκώνει ένα πρότυπο εξουσίας με κοινωνική ευθύνη και έμπρακτη φιλανθρωπία. Δίπλα του, μορφές μαρτυρικές όπως ο Άγιος Ξενοφών, ο Άγιος Μιχαήλ Μαυρουδής (1493), ο Άγιος Λουκάς Αδριανουπολίτης (1802) και ο Άγιος Κύριλλος ΣΤ΄ (1821) υπενθυμίζουν ότι στη Θράκη η πίστη δεν υπήρξε ποτέ ανέξοδη.
Η πορεία αυτή κορυφώνεται με μορφές όπως η Αγία Αντιγόνη, η Οσία Παρασκευή η Επιβατηνή, ο Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως και οι 5 Νεομάρτυρες της Σαμοθράκης (1836). Εκεί κλείνει χρονολογικά μια αλυσίδα αίματος και πίστης — όχι όμως και το νόημά της.
Χριστούγεννα χωρίς Φάτνη δεν είναι Χριστούγεννα
Τα Χριστούγεννα δεν είναι γιορτή αφθονίας ούτε θεματικό προϊόν. Είναι η μνήμη του Θεού που γεννιέται εκτός συστήματος, σε σπήλαιο, μακριά από εξουσία και λάμψη. Όταν αυτό αντικαθίσταται από φωταγωγημένες κατασκευές χωρίς αναφορά στο περιεχόμενο της εορτής, δεν μιλάμε για εκσυγχρονισμό, αλλά για αποκοπή από τη μνήμη.
Η απώλεια δεν είναι αισθητική· είναι μνημονική και πολιτισμική. Και όσο τα Χριστούγεννα στη Θράκη σχεδιάζονται χωρίς τη Θράκη —χωρίς την ιστορία, την αγιολογία και το βίωμά της— τόσο θα φωτίζονται οι δρόμοι και θα σκοτεινιάζει το νόημα.
Η Θράκη δεν έχει ανάγκη από περισσότερα «θεματικά πάρκα» ούτε από κοπή “βασιλόπιτας”. Έχει ανάγκη να θυμηθεί ποια είναι. Και τότε, ίσως, τα Χριστούγεννα ξαναβρούν το βάθος που τους αναλογεί.
