Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Λίγοι γνωρίζουν πως εκτός από το Άγαλμα της Ελευθερίας της Νέας Υόρκης, υπάρχει και ένα δεύτερο, στη Μυτιλήνη, εντυπωσιακό και επιβλητικό, τοποθετημένο στην παραθαλάσσια περιοχή Τσαμάκια.
Ο Στρατής Αναγνώστου, πρόεδρος των Λεσβιακών Μελετών, μιλώντας στην εκπομπή «Περίμετρο» της ΕΡΤ3, παρουσίασε την ιστορία του μνημείου, εξηγώντας πώς γεννήθηκε η ιδέα για την ανέγερσή του, τις ιστορικές συγκυρίες που το συνόδευσαν, αλλά και τις δυσκολίες που προέκυψαν μέχρι την τοποθέτησή του.
Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Μυτιλήνης, έργο του γλύπτη Γρηγόρη Ζευγώλη και της ζωγράφου Έλλης Χατζηκυριάκου-Γκίκα, αποτελεί σύμβολο ελευθερίας και εθνικής υπερηφάνειας για το νησί και ορόσημο για τη νεότερη ιστορία της Λέσβου.
Το Άγαλμα της Ελευθερίας της Μυτιλήνης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της πόλης και ένα μνημείο με βαθύ ιστορικό και εθνικό συμβολισμό. Αν και συχνά επισκιάζεται από το ομώνυμο άγαλμα της Νέας Υόρκης, το λεσβιακό άγαλμα είναι μοναδικό στην Ελλάδα και κρύβει πίσω του μια συναρπαστική ιστορία καθυστερήσεων και τεχνικών προκλήσεων.
Καθομοίωση και Συμβολισμός
Το Άγαλμα, που βρίσκεται στην περιοχή Τσαμάκια, είναι καθ’ ομοίωση του αμερικανικού. Η κύρια διαφορά εντοπίζεται στο αριστερό χέρι, καθώς το άγαλμα της Μυτιλήνης δεν κρατά τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας, όπως κάνει αυτό της Αμερικής.
Η ιδέα για την κατασκευή του γεννήθηκε το 1919, αμέσως μετά τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, με σκοπό την τίμηση των Λέσβιων πεσόντων στρατιωτών στους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σχέδια και Κατασκευή
Τα σχέδια του μνημείου εκπονήθηκαν από τον φημισμένο αρχιτέκτονα της εποχής, Ερνέστο Τσίλλερ, ο οποίος εμπνεύστηκε από το Άγαλμα της Ελευθερίας των ΗΠΑ.
Η αρχική σκέψη για τη χωροθέτηση ήταν εξαιρετικά συμβολική: το Άγαλμα θα τοποθετούνταν μέσα σε ένα μικρό κάστρο (καστράκι) της Τουρκοκρατίας που βρισκόταν στην ίδια θέση. Το μήνυμα ήταν σαφές: η «Ελευθερία να προβάλλει μέσα από το Κάστρο της Τυραννίας».
Ωστόσο, η έναρξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας και η αλλαγή της κυβέρνησης οδήγησαν στην κατεδάφιση του κομψού αυτού καστρακίου.
Τεχνικές Προκλήσεις και Αποκαλυπτήρια
Το άγαλμα παραγγέλθηκε σε εργοστάσιο της Γερμανίας, αλλά η τοποθέτησή του εξελίχθηκε σε μια οδύσσεια. Έφτασε στη Μυτιλήνη το 1924, αλλά παρέμεινε σε κιβώτια στο λιμάνι για έξι ολόκληρα χρόνια. Οι δυσκολίες στη μεταφορά του ήταν τεράστιες, καθώς δεν χωρούσε στα πλοία και, σε μία περίπτωση, παραλίγο να βυθιστεί η μαούνα που το έσερνε.
Τελικά, με την επιμονή και την ειδική τεχνική του τότε δημαρχιακού αρχιτέκτονα, Σίμεων Αργυρόπουλου, τοποθετήθηκε στο πανύψηλο βάθρο του το 1930. Τα αποκαλυπτήρια πραγματοποιήθηκαν στις 8 Νοεμβρίου 1930. Σύμφωνα με μαρτυρίες, μάλιστα, στη βάση του αγάλματος τοποθετήθηκαν οστά ηρώων.
Το Άγαλμα είναι στραμμένο προς την Ανατολή, κάτι που ενισχύει τον συμβολισμό του ως φάρος ελευθερίας. Η φήμη του μάλιστα είχε φτάσει μέχρι τον μεγάλο ζωγράφο Θεόφιλο, ο οποίος εμπνεύστηκε από μια καρτποστάλ του αγάλματος με τις καλοσχιές και δημιούργησε έναν πίνακα.
Εθνική Κληρονομιά
Σήμερα, το Άγαλμα της Ελευθερίας της Μυτιλήνης συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της πόλης. Αποδίδονται τιμές σε αυτό σε κάθε εθνική επέτειο, όπως στην 28η Οκτωβρίου και την 8η Νοεμβρίου (επέτειος της απελευθέρωσης της Μυτιλήνης), με επιμνημόσυνες δεήσεις και καταθέσεις στεφανιών από τις αρχές και τα σχολεία.
