Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, τη νύχτα 25 προς 26 Νοεμβρίου 1942, ήταν η κορυφαία αντιστασιακή πράξη της Κατοχής και μια από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις δολιοφθοράς του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η επιχείρηση, με κωδική ονομασία «HARLING», ξεκίνησε με την αποστολή δώδεκα Βρετανών σαμποτέρ στα ελληνικά βουνά τον Οκτώβριο του 1942. Στόχος τους ήταν να ανατινάξουν μία από τις τρεις στρατηγικές γέφυρες της Φθιώτιδας, στο πλαίσιο τόσο της συμμαχικής επιχείρησης στη Βόρεια Αφρική όσο και της προσπάθειας των Βρετανών να εδραιώσουν επιρροή στο ελληνικό αντάρτικο.
Από την πρώτη στιγμή, οι Βρετανοί αναζήτησαν τον Ναπολέοντα Ζέρβα, τον οποίο θεωρούσαν πιο προσβάσιμο και πολιτικά συμβατό σύμμαχο. Ο Ζέρβας ανταποκρίθηκε άμεσα στο κάλεσμά τους, αλλά οι περιορισμένες δυνάμεις του ΕΔΕΣ κατέστησαν αναγκαία τη συμμετοχή και του ΕΛΑΣ. Έτσι, ο Άρης Βελουχιώτης κλήθηκε στη Βίνιανη και εντάχθηκε αμέσως στην επιχείρηση, συγκεντρώνοντας περίπου 150 άνδρες, έναντι 60 του Ζέρβα. Παρά τις μεταγενέστερες αφηγήσεις που προσπάθησαν να μειώσουν τον ρόλο του ΕΛΑΣ, μαρτυρίες και έγγραφα δείχνουν ότι οι ΕΛΑΣίτες συνεργάζονταν με τους Βρετανούς ήδη πριν από τη σύσκεψη στη Βίνιανη.Στρατιωτικός επικεφαλής ορίστηκε ο Ζέρβας, ενώ το σχέδιο ανατίναξης ήταν του Βρετανού συνταγματάρχη Έντι Μάγιερς.
Η κατάληψη των φυλακίων μοιράστηκε: το νότιο ανέλαβε ο ΕΛΑΣ και το βόρειο ο ΕΔΕΣ, με τις δύο πλευρές να επιχειρούν ταυτόχρονα υπό δύσκολες συνθήκες. Η εφεδρεία του ΕΛΑΣ υπό τον Νικηφόρο χρειάστηκε τελικά να ενισχύσει το βόρειο τμήμα, επιτρέποντας στους Βρετανούς να ολοκληρώσουν τις εκρήξεις στους πυλώνες της γέφυρας.
Η επιτυχία του Γοργοποτάμου δεν είχε μόνο επιχειρησιακή αξία. Ανέδειξε πώς, έστω και για μία φορά, οι δύο μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις μπόρεσαν να βρεθούν στην ίδια πλευρά. Για αυτό και έχει ειπωθεί συχνά ότι «αν δεν ήταν ο Ζέρβας, η επιχείρηση δεν θα γινόταν· και αν δεν ήταν ο Άρης, δεν θα πετύχαινε».
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- 1 Δ. Δημητρίου – Νικηφόρος: «Τα φοβερά ντοκουμέντα – Γοργοπόταμος», εκδόσεις «Φυτράκη» σελ. 100, Σ. Γρηγοριάδης: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας», τόμος 1ος, σελ. 207 και αλλού
- 2 Στρατηγού Ν. Ζέρβα: «Απομνημονεύματα», εκδόσεις «Μέτρον», σελ. 32 – 35
- 3 Κρις Γουντχάουζ: «Το μήλο της Εριδος», εκδόσεις «Εξάντας», σελ. 217
- 4 Σπ. Μπέκιου – Λάμπρου: «Γοργοπόταμος – η αλήθεια που καίει», εκδόσεις «Τελέθριον», σελ. 73- 74
- 5 Για ολοκληρωμένη γνώση της διαταγής διάβασε συνδυασμένα: Σπ. Μπέκιου – Λάμπρου: «Γοργοπόταμος – η αλήθεια που καίει», εκδόσεις «Τελέθριον», σελ. 108 – 109 και Δ. Δημητρίου – Νικηφόρος «Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης», Αθήνα 1965, τόμος Β
, σελ. 19 - 20
- 6 Ε. Μάγιερς: «Η ελληνική περιπλοκή», εκδόσεις «Εξάντας», σελ. 76 – 77
- 7 Ε. Μάγιερς: «Η Ελληνική Περιπλοκή», εκδόσεις «Εξάντας», σελ. 15
- 8 Β. Μαθιόπουλου: «Η ελληνική αντίσταση και οι σύμμαχοι», εκδόσεις «Παπαζήση», σελ. 149
- 9 Χ. Φλάισερ: «Στέμμα και Σβάστικα», εκδόσεις «Παπαζήση», τόμος Α
, σελ. 236
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ ΑΠΟ ΤΗΝ “ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ”
