Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (Οκτώβριος 1912 – Μάιος 1913), ο Ελληνικός Στρατός πέτυχε καίριες νίκες που διαμόρφωσαν την έκβαση των επιχειρήσεων στα Βαλκάνια. Μετά τα Στενά του Σαρανταπόρου και τη μάχη των Γιαννιτσών, οι ελληνικές δυνάμεις απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912, εξασφαλίζοντας μία πόλη στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο της κοιλάδας του Αξιού και ολόκληρης της Μακεδονίας. Παράλληλα, στο μέτωπο της Ηπείρου σημειώθηκαν σημαντικές επιτυχίες, με τελευταίο οχυρό αντίστασης τα Ιωάννινα, τα οποία έπεσαν τον Φεβρουάριο του 1913.
Ιδιαίτερα καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος του Πολεμικού Ναυτικού. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ελλάδα διέθετε περιορισμένη ναυτική δύναμη, γεγονός που οδήγησε στην απόκτηση οκτώ αντιτορπιλικών από Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία, καθώς και στην αγορά του θρυλικού θωρακισμένου καταδρομικού «Γεώργιος Αβέρωφ», που έμελλε να γίνει η ναυαρχίδα του στόλου.
Με την έναρξη του πολέμου, στις 5 Οκτωβρίου 1912, ο στόλος του Αιγαίου υπό τον υποναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη απέπλευσε από τον Πειραιά προς τη Λήμνο, στρατηγικό σημείο που εξασφάλιζε τον έλεγχο των Δαρδανελίων. Η Λήμνος απελευθερώθηκε έως τις 8 Οκτωβρίου, ενώ ακολούθησε η απελευθέρωση νησιών και παραλιακών περιοχών της Μακεδονίας.
Η αποφασιστική στιγμή ήρθε στις 3 Δεκεμβρίου 1912, όταν ο ελληνικός στόλος δέχθηκε πυρά από την τουρκική ναυαρχίδα «Μετζητιέ». Ο Κουντουριώτης διέταξε το «Αβέρωφ» να αποσπαστεί από τα υπόλοιπα πλοία και να επιτεθεί κατά μέτωπο. Ο τουρκικός στόλος αιφνιδιάστηκε και, μετά από σύγκρουση στο ακρωτήριο της Έλλης, υποχώρησε άτακτα προς τα Στενά, έχοντας υποστεί βαριές απώλειες – με τα ελληνικά πλοία να μην καταγράφουν σοβαρές ζημιές.
Η νίκη στη ναυμαχία της Έλλης, όπως και η δεύτερη μεγάλη νίκη στη ναυμαχία της Λήμνου τον Ιανουάριο του 1913, εξασφάλισαν την απόλυτη κυριαρχία της Ελλάδας στο Αιγαίο. Αυτό επέτρεψε την ανεμπόδιστη διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων, συμβάλλοντας καθοριστικά στη συνολική ελληνική επιτυχία στους Βαλκανικούς Πολέμους.
