Μια σειρά από οκτώ φωτογραφικά καρέ, που αναδύθηκαν από τη λήθη του χρόνου και τις ψηφιακές προθήκες του eBay, έχουν προκαλέσει πολιτικό σεισμό και κύμα συγκίνησης. Πρόκειται για σπάνια ντοκουμέντα που φέρεται να απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944.
Η είδηση ότι τα κειμήλια αυτά βγήκαν σε δημοπρασία από ιδιώτη στο Βέλγιο κινητοποίησε άμεσα το πολιτικό σύστημα, με σύσσωμη την αντιπολίτευση να ζητά την κρατική παρέμβαση ώστε η ιστορία να μην γίνει αντικείμενο εμπορίας.
Οι παρεμβάσεις των κομμάτων
Το ζήτημα πήρε γρήγορα διαστάσεις θεσμικής διεκδίκησης:
-
ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ: Ο Κώστας Τσουκαλάς κάλεσε το Υπουργείο Πολιτισμού να πιστοποιήσει την αυθεντικότητά τους και να προχωρήσει στην αγορά τους, τονίζοντας πως «η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό».
-
ΚΚΕ: Ο Δημήτρης Κουτσούμπας έκανε λόγο για συγκλονιστικά τεκμήρια που ανήκουν στον λαό και πρέπει να αποδοθούν στους δήμους Καισαριανής και Χαϊδαρίου.
-
ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ: Ο Κώστας Ζαχαριάδης υπογράμμισε το ηθικό βάρος των εικόνων, ζητώντας να περιέλθουν στο κράτος ως άμυνα απέναντι στη λήθη.
-
Νέα Αριστερά: Ο Αλέξης Χαρίτσης επικοινώνησε με τη Λίνα Μενδώνη, ζητώντας θεσμική διεκδίκηση και μουσειακή αξιοποίηση των φωτογραφιών.
-
Αλέξης Τσίπρας: Με επιστολή του προς τον Πρόεδρο της Βουλής, πρότεινε την αγορά των ντοκουμέντων από το Ίδρυμα της Βουλής ως φόρο τιμής στην Αντίσταση.
Βανδαλισμός στο Μνημείο
Μέσα στο φορτισμένο κλίμα της ημέρας, ο Δήμος Καισαριανής κατήγγειλε τον βανδαλισμό της μαρμάρινης πλάκας στο Μνημείο των 200. Ο Δήμαρχος, Ηλίας Σταμέλος, συνέδεσε ευθέως την ενέργεια με τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, δηλώνοντας πως «η ιστορική μνήμη δεν σβήνει όσο κι αν ενοχλεί κάποιους».
Το ιστορικό πλαίσιο
Οι 200 της Καισαριανής παραδόθηκαν από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου στους Ναζί κατακτητές και εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ. Τα νέα φωτογραφικά ευρήματα, αν επιβεβαιωθούν, αποτελούν την πρώτη οπτική μαρτυρία εκείνης της σφαγής που σημάδεψε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Σχόλιο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη: Η Ιστορία δεν δημοπρατείται, τεκμηριώνεται
Η εμφάνιση των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής σε δημοπρασία στο eBay, μας φέρνει αντιμέτωπους με την ηθική και επιστημονική μας ευθύνη. Οι εικόνες αυτές δεν είναι απλώς εμπορεύματα· είναι τεκμήρια που μας κοιτούν κατάματα, προκαλώντας συναισθήματα που οι λέξεις δυσκολεύονται να περιγράψουν.
Η ανάγκη για επιστημονική τεκμηρίωση Πριν από οποιαδήποτε χρήση, οι φωτογραφίες αυτές απαιτούν αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση. Οι λήψεις από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου και τα γερμανικά φορτηγά πρέπει να ταυτοποιηθούν με ακρίβεια. Οφείλουμε να διαπιστώσουμε αν απεικονίζουν τους 200 της Πρωτομαγιάς του 1944 ή τους 100 που εκτελέστηκαν λίγες ημέρες μετά, στις 10 Μαΐου. Η αναγνώριση έστω και ενός προσώπου είναι το κλειδί για να περάσουμε από το γενικό στο συγκεκριμένο, από το ανώνυμο πλήθος στο ιστορικό υποκείμενο.
Το νήμα της ενοχής: Από τον Μεταξά στην Κατοχή Η ιστορία των εκτελεσμένων της Καισαριανής δεν ξεκινά το 1941. Για να την αφηγηθούμε ορθά, πρέπει να επιστρέψουμε στη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Οι 157 από τους 200 ήταν κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι που συνελήφθησαν από το καθεστώς Μεταξά την περίοδο 1936-1939. Το ελληνικό κράτος ήταν αυτό που τους παρέδωσε στους Γερμανούς εισβολείς, και η Ελληνική Χωροφυλακή ήταν αυτή που διατήρησε τη διοίκηση των χώρων κράτησής τους. Αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν πρωτίστως θύματα του αντικομμουνιστικού ελληνικού κράτους και δευτερευόντως των κατακτητών. Μαζί τους, τουλάχιστον 22 μέλη του ΕΑΜ, που συνελήφθησαν στην Κατοχή από Έλληνες χωροφύλακες και παραδόθηκαν προς εκτέλεση.
Ανοιχτά αρχεία, ελεύθερη έρευνα Η απόκτηση αυτών των φωτογραφιών από το κράτος είναι επιβεβλημένη, αλλά όχι επαρκής αν καταλήξουν πάλι σε απρόσιτα συρτάρια. Πρέπει να κατατεθούν σε επίσημο αρχειακό φορέα με όρους απόλυτης διαφάνειας:
-
Ελεύθερη πρόσβαση στην έρευνα.
-
Δωρεάν χρήση ψηφιακών αντιγράφων σε εκθέσεις και ντοκιμαντέρ.
Είναι οξύμωρο και θλιβερό, 80 χρόνια μετά τον πόλεμο, το ελληνικό κράτος να κρατά ακόμη κλειστά τα πολύτιμα αρχεία των υπηρεσιών ασφαλείας. Η τιμή στη μνήμη των θυμάτων δεν εξαντλείται σε επετειακούς λόγους· απαιτεί το θάρρος να φωτίσουμε κάθε πτυχή της κρατικής συνέργειας και να αποδώσουμε στους πολίτες την ιστορία που τους ανήκει.
