Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Η πρόσφατη συνάντηση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεοφίλου με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου ή της ελληνικής κυβέρνησης, εγείρει ερωτήματα για τον ρόλο των ενδοορθόδοξων διαφορών στη διεθνή διπλωματία.
Συνάντηση Ερντογάν – Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλου Γ’ για τη Γάζα και την προστασία των Αγίων Τόπων
Η επίσκεψη έλαβε ιδιαίτερη προβολή από την τουρκική Προεδρία και κυριάρχησε σε πρωτοσέλιδα όπως στην ισλαμιστική YeniAkit, με αναφορές στο Σύμφωνο του Ομάρ και σε έγγραφα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που σύμφωνα με τους Τούρκους καθιστούν τον Ερντογάν διάδοχο θεσμικών δικαιωμάτων του Χαλίφη. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στην στρατηγική της Άγκυρας να ενισχύσει την επιρροή της στον χώρο της Ορθοδοξίας, εκμεταλλευόμενη τις εσωτερικές αντιθέσεις των θρησκευτικών θεσμών.
Παράλληλα, η συνάντηση έγινε μόλις ένα 24ωρο πριν από τον προγραμματισμένο διάλογο του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Αμερικανό Πρόεδρο, γεγονός που προσθέτει διάσταση διπλωματικής αμφισβήτησης. Η Τουρκία φαίνεται να αξιοποιεί φιλοδοξίες και διαφοροποιήσεις του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, διατηρώντας σχέσεις με τη Μόσχα, για να ενισχύσει τον ρόλο της στην περιοχή και να θέσει σε αμφισβήτηση τη θέση της Αθήνας και του Φαναρίου.
Η υπόθεση αναδεικνύει την ευαισθησία των θρησκευτικών θεμάτων όταν συνδέονται με γεωστρατηγικά συμφέροντα. Η ανάγκη για συντονισμό και διαφάνεια μεταξύ των ορθόδοξων θεσμών και των κρατικών αρχών φαίνεται περισσότερο επιτακτική από ποτέ, προκειμένου η ιστορική και πνευματική κληρονομιά της Αγίας Γης να διαφυλαχθεί από πολιτικές εκμεταλλεύσεις.
*Για τον όρο “γεωθρησκεία/georiligion” βλέπε Mandaville, P. (ed.) (2023). The Geopolitics of Religious Soft Power. Routledge. Το έργο εξετάζει πώς κράτη σε διάφορες περιοχές του κόσμου αξιοποιούν τη θρησκεία ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, δημόσιας διπλωματίας και δημιουργίας υπερεθνικών δικτύων επιρροής. και White, D. (2018). Geo-religion, Natural and Revealed. In Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy (Vol. 61, pp. 185–188). Philosophy of Religion Ο David White προτείνει ένα «σύνταγμα» που γεφυρώνει θρησκεία και λογική, ώστε ακόμη και οι πιο ακραίες ή προβληματικές συμπεριφορές να ενσωματώνονται σε ένα κοινό πλαίσιο, αξιοποιώντας την ακραία διαφορετικότητα για το συλλογικό καλό.
