Το αποφασιστικό πλήγμα που σφράγισε την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο
Στις 5 Ιανουαρίου 1913, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, διεξήχθη η Ναυμαχία της Λήμνου, ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, το οποίο εδραίωσε οριστικά την ελληνική θαλάσσια κυριαρχία στο Αιγαίο Πέλαγος.
Όπως χαρακτηριστικά έγραφε το 1933 η εφημερίδα Ελεύθερον Βήμα, η ναυμαχία της Λήμνου υπήρξε «το μεγαλείτερον ναυτικόν γεγονός που εσημειώθη εις το Αιγαίον», καθώς η έκβασή της συνέβαλε καθοριστικά στην παρεμπόδιση των οθωμανικών στρατιωτικών μεταφορών και, κατ’ επέκταση, στη συνολική νικηφόρα πορεία της Ελλάδας στους Βαλκανικούς Πολέμους.
Το ιστορικό πλαίσιο
Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου, ο οθωμανικός στόλος παρέμενε προστατευμένος στα Στενά των Δαρδανελίων, παρά την κατάληψη της Λήμνου και την απελευθέρωση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου από τον ελληνικό στόλο. Η κατάσταση αυτή άλλαξε όταν, στις 3 Δεκεμβρίου 1912, ο οθωμανικός στόλος εξήλθε των Στενών, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της ελληνικής ναυτικής διοίκησης.
Επικεφαλής του ελληνικού στόλου ήταν ο Υποναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, ο οποίος επιδίωκε μια αποφασιστική σύγκρουση. Τότε εξέπεμψε το ιστορικό σήμα που έμεινε στην εθνική μνήμη:
«Με την βοήθειαν του Θεού και τας ευχάς του Βασιλέως μας, πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου και με πεποίθησιν προς την νίκην…»
Η εξέλιξη της ναυμαχίας
Οι οθωμανικές μονάδες άνοιξαν πρώτες πυρ από απόσταση περίπου 12.500 μέτρων, με κύριο στόχο το θωρηκτό Γεώργιος Αβέρωφ. Παρά τον σφοδρό κανονιοβολισμό, οι βολές δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Στις 09:35, εκμεταλλευόμενος τη σαφώς ανώτερη ταχύτητα του «Αβέρωφ», ο Κουντουριώτης διέταξε τον αποσπασμό της ναυαρχίδας από τη γραμμή του στόλου. Με ταχύτητα 21 κόμβων, το ελληνικό θωρηκτό πραγματοποίησε ελιγμό υπερφαλάγγισης, επιδιώκοντας να θέσει τα οθωμανικά πλοία υπό διασταυρούμενα πυρά.
Το «Αβέρωφ» πλησίασε σε απόσταση μόλις 2.850 μέτρων, δεχόμενο πυρά τόσο από τον οθωμανικό στόλο όσο και από τα επάκτια πυροβολεία των φρουρίων Σεντούλμπαχιρ και Κουμκαλέ. Αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνο ολοκληρωτικής καταστροφής, οι Οθωμανοί εκτέλεσαν διαδοχική στροφή και κατέφυγαν εκ νέου στα Δαρδανέλια.
Η σημασία της νίκης
Περί τις 10:25, η καταδίωξη διεκόπη με απόφαση του Κουντουριώτη. Ο οθωμανικός στόλος δεν επανεμφανίστηκε στο Αιγαίο μέχρι το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων. Η ναυμαχία της Λήμνου, σε συνδυασμό με εκείνη της Έλλης, σφράγισε την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και καθόρισε την εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η ναυμαχία της Λήμνου παραμένει σημείο αναφοράς για τη ναυτική ιστορία της Ελλάδας και σύμβολο αποφασιστικής ηγεσίας, στρατηγικής τόλμης και ναυτικής υπεροχής.
