Η συνάντηση Πατριάρχη–Πάπα, οι διεθνείς αντιπροσωπείες των 22 Εκκλησιών, η μοναδική γυναίκα σύνεδρος και οι ηχηρές απουσίες που αναδεικνύουν τις προκλήσεις και τις μετατοπίσεις στον σύγχρονο εκκλησιαστικό χάρτη.
Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Ιστορικές και πολυεπίπεδες εκκλησιαστικές και διπλωματικές διεργασίες καταγράφονται στην Τουρκία, καθώς την 27 Νοεμβρίου 2025 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος μετέβη στην Άγκυρα ύστερα από πρόσκληση του Προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας Recep Tayyip Erdoğan, προκειμένου να παραστεί στην επίσημη υποδοχή του Πάπα Ρώμης Λέοντος ΙΔ’ στο Προεδρικό Μέγαρο Beştepe. Τον Παναγιώτατο συνόδευσαν ο Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, ο Μ. Αρχιδιάκονος Αλέξανδρος, ο Διευθυντής του Πατριαρχικού Γραφείου Τύπου Νικόλαος-Γεώργιος Παπαχρήστου και η Λένα Κάτση από την Κοινότητα Χαλκηδόνος.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ’ ολοκλήρωσε νωρίς το απόγευμα την επίσκεψή του στην Άγκυρα, όπου μετέβη στο μαυσωλείο του Κεμάλ Ατατούρκ και συναντήθηκε με τον Πρόεδρο Ερντογάν. Στη συνέχεια είχε συναντήσεις με διπλωμάτες, θρησκευτικούς ηγέτες και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων και ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Στα δημόσια μηνύματά του, πέρα από την έμφαση στον διαθρησκειακό διάλογο και την ενότητα, εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τον κίνδυνο ενός Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, επισημαίνοντας ότι το κλίμα στη Μέση Ανατολή και διεθνώς έχει λάβει επικίνδυνες διαστάσεις. Αργότερα αναχώρησε για την Κωνσταντινούπολη, όπου θα τον υποδεχθεί ο Πατριάρχης ως Ποιμενάρχης της Πόλης.
Την ίδια ημέρα στο Φανάρι, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε συνάντηση με τον Πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τουρκία, Tom Barrack, παρουσία Ελλήνων Ορθοδόξων ιεραρχών των ΗΠΑ υπό τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ελπιδοφόρο. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και τα βήματα για την επαναλειτουργία της. Ο Πρέσβης επιβεβαίωσε την πρόσφατη δέσμευση του Αμερικανού Προέδρου και ζήτησε ενημέρωση για τις εξελίξεις. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με ανταλλαγή χαιρετισμών για την Ημέρα των Ευχαριστιών.
Στο εκκλησιαστικό επίπεδο, η διεθνής συνάντηση στη Νίκαια με αφορμή τα 1700 χρόνια από τη σύγκληση της Α’ Οικουμενικής Συνόδου συγκεντρώνει εκπροσώπους 22 διαφορετικών Εκκλησιών, Ομολογιών και Εκκλησιαστικών Οργανισμών. Η παρουσία τους υπογραμμίζει τη μακραίωνη θεολογική, ιστορική και πολιτιστική πορεία του Χριστιανισμού, αλλά και τα σημεία ρήξης που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη εκκλησιαστική πραγματικότητα: το Σχίσμα του 1054, η Μεταρρύθμιση του 1517, οι παλαιοκαθολικές διαφοροποιήσεις του 1870 και πλήθος μεταγενέστερων ιστορικών κύκλων.
Στη Νίκαια και την Κωνσταντινούπολη θα βρεθούν ο Πατριάρχης των Συροορθοδόξων Ιγνάτιος Εφραίμ, εκπρόσωποι της Κοπτικής Εκκλησίας Αλεξανδρείας, αρμένιοι ιεράρχες από το Ετζμιατζίν και το Καθολικάτο του Λιβάνου, ο Καθολικός Πατριάρχης της Εκκλησίας Μαλανκάρα των Ινδιών, εκπρόσωπος της Εκκλησίας των Ασσυρίων και αντιπροσωπείες από τα μεγάλα Παγκόσμια Συμβούλια: το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, την Παγκόσμια Λουθηρανική Ομοσπονδία, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Μεθοδιστών, την Αγγλικανική Κοινωνία, τις Παλαιοκαθολικές Εκκλησίες της Ουτρέχτης, την Παγκόσμια Κοινωνία Μεταρρυθμισμένων Εκκλησιών, τον Παγκόσμιο Σύνδεσμο Βαπτιστών, το Συμβούλιο των Μενονιτών και την Παγκόσμια Πεντηκοστιανή Αδελφότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία της μοναδικής γυναίκας της Συνάντησης, της Γαλλίδας θεολόγου Βαλερί Ντουβάλ Πουγόλ, εκπροσώπου του Παγκόσμιου Συνδέσμου Βαπτιστών. Η Πουγόλ, διεθνώς αναγνωρισμένη για την δράση της κατά της ενδοοικογενειακής βίας και της σεξουαλικής κακοποίησης, θα αποτελέσει τη μοναδική γυναικεία φωνή σε μια από τις πιο σημαντικές χριστιανικές συγκεντρώσεις του αιώνα.
Ωστόσο, στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας καταγράφεται ηχηρή απουσία: οι Πατριάρχες Αντιοχείας και Ιεροσολύμων δεν θα παραστούν, παρά την ιστορικότητα του γεγονότος. Ο Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης επικαλέστηκε το ταξίδι του Πάπα στη Βηρυτό, ενώ το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων απέστειλε τελικά μόνον αντιπρόσωπο. Η απουσία τους θεωρείται σοβαρή απώλεια για μια συνάντηση που επιχειρεί να αναδείξει τη μαρτυρία των αρχαίων Εκκλησιών της Ανατολής. Οι φωνές τους, που φέρουν το φορτίο της πολυπολιτισμικότητας, της ανεκτικότητας και της δοκιμαζόμενης Χριστιανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή, θα λείψουν από ένα βήμα διεθνούς εμβέλειας.
Η ιστορική αυτή στιγμή, με τη σύζευξη Πατριαρχείου–Βατικανού, τις διεθνείς συμμετοχές στη Νίκαια και τις κρίσιμες παραμέτρους της Ορθοδοξίας, καταγράφει μια περίοδο έντονων μετατοπίσεων, προκλήσεων και μηνυμάτων για το παρόν και το μέλλον του Χριστιανικού κόσμου.
