Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης
Σε μια κλωστή κρέμεται το μέλλον του πρωτογενούς τομέα στη Ροδόπη. Από τη μια, οι καλλιεργητές βιώνουν τη «χειρότερη χρονιά της δεκαετίας» λόγω ξηρασίας και τιμών, και από την άλλη, η κτηνοτροφία μετρά τις πληγές της από την ευλογιά, αποκαλύπτοντας ένα βαθύ θεσμικό έλλειμμα.
Μέσα σε αυτό το τοπίο καταστροφής, αναδύεται αβίαστα ένα θεμελιώδες, υπαρξιακό ερώτημα που σπάνια τολμάμε να θέσουμε δημόσια: Συνδέει τελικά ο Έλληνας αγρότης και κτηνοτρόφος τη μοίρα του με την παγκόσμια και ευρωπαϊκή αγροτική οικονομία ή θεωρεί πως μπορεί να λειτουργεί ως «μοναχικός καβαλάρης», αγνοώντας τους κανόνες της αγοράς στην οποία προσβλέπει για επιβίωση;
Η οικονομική ασφυξία: Ξηρασία και τιμές «πείνας»
Η εικόνα στα χωράφια της Ροδόπης είναι αποκαρδιωτική. Σε σύνολο 800.000 στρεμμάτων, η ξηρασία τριών ετών έχει «στεγνώσει» την παραγωγή.
-
Το βαμβάκι πωλείται κάτω από τα 38 λεπτά, αφήνοντας πολλές εκτάσεις ασυγκόμιστες.
-
Το σκληρό σιτάρι έχει κατρακυλήσει στα 20 λεπτά.
-
Ο πολυτεμαχισμός του κλήρου εμποδίζει τον εκσυγχρονισμό, καθιστώντας την τοπική γεωργία μη ανταγωνιστική απέναντι στα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Ευλογιά: Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας κατάρρευσης
Πέρα όμως από την οικονομική δυσπραγία, η κρίση της ευλογιάς στην ΑΜΘ ανέδειξε την αδυναμία της ελληνικής διοίκησης να συγχρονιστεί με το ενωσιακό πλαίσιο. Η καταστροφή δεν ήταν αναπόφευκτη, αλλά αποτέλεσμα διοικητικής αδράνειας και εγκληματικής αμέλειας.
Βάσει των κανονισμών της Ε.Ε., η χώρα μας είχε στη διάθεσή της τέσσερα συγκεκριμένα εργαλεία, η ενεργοποίηση των οποίων παραμένει ζητούμενο:
-
Μέτρο Μ23 (ΠΑΑ): Για την αποκατάσταση γεωργικού δυναμικού από καταστροφές.
-
Στρατηγικά Σχέδια ΚΑΠ: Κονδύλια για υποδομές βιοασφάλειας (risk management).
-
Μηχανισμός ΚΟΑ (CMO): Έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς.
-
Κανονισμός de minimis.
Το ερώτημα προς Περιφέρεια και Υπουργείο είναι τεχνοκρατικό και αμείλικτο: Υπάρχουν κατατεθειμένα τεχνικά δελτία για αυτά τα εργαλεία ή η έλλειψη τεχνογνωσίας οδήγησε στην απώλεια κρίσιμων πόρων;
Η «αυτοκτονία» της Βιοασφάλειας και η Ευρωπαϊκή πραγματικότητα Εδώ όμως εντοπίζεται η μεγάλη αντίφαση που απαντά στο αρχικό μας ερώτημα. Ζητάμε ευρωπαϊκές αποζημιώσεις, αλλά συμπεριφερόμαστε αντι-ευρωπαϊκά στην πράξη. Η συζήτηση για χρηματοδότηση καθίσταται προσχηματική όταν καταστρατηγούνται οι θεμελιώδεις υγειονομικοί κανόνες:
-
Παραβίαση Ζωνών: Διοργανώθηκαν πανηγύρια με δημόσια κατανάλωση αμνοεριφίων εν μέσω απαγόρευσης μετακινήσεων, δείγμα πλήρους ανυπαρξίας ελεγκτικών μηχανισμών και ατομικής ευθύνης.
-
Υγειονομική Ταφή: Η ενδεχόμενη ύπαρξη πρόχειρων, μη αδειοδοτημένων χώρων ταφής ζώων, εκθέτει τη χώρα σε κίνδυνο βαριών κυρώσεων για παραβίαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Τροχοπέδη ο πολυτεμαχισμός γης και οι ελλείψεις σε υποδομές
Ο πολυτεμαχισμός του αγροτικού κλήρου αναδεικνύεται σε μείζον δομικό πρόβλημα για τον πρωτογενή τομέα της Ροδόπης. Όπως επισημαίνεται, η ύπαρξη μικρών και διάσπαρτων εκμεταλλεύσεων καθιστά απαγορευτική τη χρήση σύγχρονων μηχανημάτων και νέων τεχνολογιών, πλήττοντας την ανταγωνιστικότητα των τοπικών προϊόντων έναντι των διεθνών αγορών λόγω του αυξημένου κόστους παραγωγής. Ως βιώσιμη λύση προκρίνονται οι στοχευμένες χρηματοδοτήσεις και η επέκταση ή αναθεώρηση των αναδασμών για την επίτευξη συγκέντρωσης γης.
Παράλληλα, επιτακτική κρίνεται η ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών, καθώς η έλλειψη σταθερών αρδευτικών συστημάτων και αποθηκευτικών χώρων αφήνει τους παραγωγούς εκτεθειμένους στις καιρικές συνθήκες. Φορείς της περιοχής τονίζουν πως η στροφή σε τεχνολογίες ακριβείας και η ενίσχυση των συνεταιριστικών σχημάτων αποτελούν μονόδρομο για τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας και τη βιωσιμότητα των καλλιεργειών
Συνειδητοποιούμε πού ανήκουμε;
Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος της Ροδόπης πρέπει να απαντήσει ειλικρινά: Αντιλαμβάνεται ότι η παραγωγή του είναι κρίκος μιας παγκοσμιοποιημένης ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας; Ότι η παραβίαση μιας υγειονομικής ζώνης για ένα τοπικό πανηγύρι μπορεί να κλείσει τις αγορές του εξωτερικού για χρόνια; Ότι η απουσία σύγχρονων μεθόδων καλλιέργειας λόγω πολυτεμαχισμού τον θέτει εκτός ανταγωνισμού;
Όσο η αγροτική οικονομία αντιμετωπίζεται ως πεδίο επιδοτήσεων και όχι ως πεδίο εφαρμογής αυστηρών κανόνων παραγωγής και βιοασφάλειας, το μέλλον θα είναι προδιαγεγραμμένο.
Η ευθύνη της σιωπής
Όσοι σπεύδουν σήμερα στα μπλόκα για μια δήλωση συμπαράστασης, δεν είναι άμοιροι ευθυνών. Η ηχηρή σιωπή τους στα παράνομα πανηγύρια, η ανοχή στις υγειονομικές παραβάσεις και η άγνοια για τα κρίσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία, συνιστούν —έστω και δια παραλείψεως— συνενοχή. Η υποκριτική «έκπληξη» για το μέγεθος της καταστροφής από εκείνους που σε τοπικό επίπεδο είτε διοικούσαν είτε γνώριζαν, αποτελεί πρόκληση.
Η καταστροφή του πρωτογενούς τομέα είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμικής και επαγγελματικής ευθύνης: Όσο η χώρα αφήνει ανεκμετάλλευτους τους ευρωπαϊκούς πόρους και ταυτόχρονα αδυνατεί να επιβάλει τη νομιμότητα και τα υγειονομικά πρωτόκολλα στο πεδίο, ο αγρότης της Ροδόπης θα παραμένει ανοχύρωτος.
